S3

//M0//QN2//CS//DL0//EQ

÷½wçkeòýwÄkLke : ÷kûkrýf ykð]¥k çkesÄkhe{kt ÃkhkøkkþÞ rî¾tzeÞ nkuÞ Au. Ëhuf ¾tz çku fkuxhku Ähkðu Au. yux÷u fu íku rîfkuxheÞ Au yLku ÃkhkøkkþÞ [íkw:fkuxheÞ Au. ÃkhkøkkþÞLkk yLkw«MÚk AuË{kt íkuLke rî¾tzeÞ h[Lkk MÃkü ÚkkÞ Au. ÃkhkøkkþÞ [kh çkkswyku Ähkðíke [íkw»fkuýeÞ h[Lkk Au. suLkk ¾qýu [kh ÷½wçkeòýwÄkLkeyku ykðu÷e nkuÞ Au. Ëhuf ¾tz{kt çku ÷½wçkeòýwÄkLkeyku nkuÞ Au.

÷½wçkeòýwÄkLkeyku ykøk¤ rðfkMk Ãkk{u Au yLku ÃkhkøkfkuÚk¤eyku (Ãkhkøkfkuxhku){kt Ãkrhý{u Au. íkuyku ÃkhkøkkþÞLke ÷tçkkELku yLkwMkheLku ykÞk{ heíku ÷tçkkÞu÷e Au yLku ÃkhkøkhsÚke ¼hu÷e nkuÞ Au.

ykzAuË{kt òuíkkt, ÷kûkrýf ÃkhkøkkþÞ (÷½wçkeòýwÄkLke)Lke çkkÌk MkÃkkxe økku¤kfkh òuðk {¤u Au. íku Mkk{kLÞík: [kh MíkheÞ Ëeðk÷Úke ykðrhík Au. yrÄMíkh, íktíkw{Þ Míkh (MVkuxeMíkh - Endothecium), {æÞMíkhku yLku Ãkku»kfMíkh (Tapetum), çknkhLkk ºký Míkhku hûký ykÃku Au. yLku ÃkhkøkkþÞLkwt MVkuxLk «uhe ÃkhkøkhsLku {wõík fhðk{kt {ËË fhu Au. MkkiÚke ytËhLkwt Ëeðk÷Míkh Ãkku»kfMíkh Au. íku rðfkMk Ãkk{íke ÃkhkøkhsLku Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzu Au.

(i) rî¾tze ÃkhkøkkþÞ

÷½wçkeòýwÄkLke Ähkðu Au, su Ëhuf ¾tz{kt

nkuÞ Au.

	A	B
(a)	[kh	ºký
(B)	çku	[kh
(c)	[kh	çku
(d)	çku	çku

(ii) ÃkhkøkkþÞLke [kh MíkheÞ Ëeðk÷{kt MíkhkuLkku çknkhÚke ytËh MkwÄeLkku ¢{ sýkðku.(iii) fÞk MíkhLke Ã÷kuRze rîfeÞ «fkhLke nkuÞ Au.

(a) yrÄMíkh (b) MVkuxeMíkh (c) {æÞMíkh (d) a, b, c ºkýuÞ

(iv) Lke[u Ãkife MkíÞ rðÄkLk ÃkMktË fhku.

(a) ÃkhkøkkþÞLke h[Lkk [íkw:¾tzeÞ Au.

(b) Ãkku»kfMíkh hûkýkí{f fkÞo MkkÚku òuzkÞu÷ Au.

(d) çknkhLkk ºký Míkhku yrÄMíkh, íktíkw{ÞMíkh, {æÞMíkh {¤eLku ÃkhkøkkþÞLkk MVkuxLk{kt {ËËYÃk ÚkkÞ Au.

//X

(i) (c)

(ii) yrÄMíkh → íktíkw{ÞMíkh → {æÞMíkh → Ãkku»kfMíkh

(iii) (d) a, b, c ºkýuÞ

(iv) (d) çknkhLkk ºký Míkhku yrÄMíkh, íktíkw{ÞMíkh yLku {æÞMíkh {¤eLku ÃkhkøkkþÞLkk MVkuxLk{kt {ËË fhu Au.

//M0//QN3//CS//DL0

ykð]¥k çkesÄkhe{kt ¼úqýÃkwxLke h[Lkk : Mkr¢Þ {nkçkeòýwLkwt fku»kfuLÿ Mk{¼ksLk Ãkk{e, çku fku»kfuLÿku Mksuo Au, fu su rðhwØ Äúwð íkhV økrík fhu Au. yk{ rîfku»kfuLÿeÞ ¼úqýÃkwxLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au. íkuLku yLkwMkheLku çku ¢r{f Mk{rð¼ksLk ÚkðkÚke ¢{þ: [kh (4) fku»kfuLÿeÞ yLku ÃkAe ykX (8) fku»kfuLÿeÞ ¼úqýÃkwxLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au. ynª LkkUÄLkeÞ Au fu yk «fkhLkwt Mk{rð¼ksLk [wMíkÃkýu (strictly) {wõík fku»kfuLÿeÞ «fkhLkwt rð¼ksLk Au fu yux÷u fu fku»kfuLÿ rð¼ksLk çkkË íkhík s fku»kËeðk÷Lkwt rLk{koý Úkíkwt LkÚke. 8-fku»kfuLÿeÞ yðMÚkk çkkË, fku»kËeðk÷Lkk rLk{koýLku yLkwMkheLku ÷kûkrýf {kËk sLÞwsLkf fu ¼úqýÃkwx MkòoÞ Au.

ykX ÃkifeLkkt A fku»kfuLÿku fku»kËeðk÷ ðzu ykðrhík ÚkkÞ Au yLku fku»keÞ MðYÃk Äkhý fhu Au; ßÞkhu çkkfeLkkt çku fku»kfuLÿku suLku ÄúwðeÞ fku»kfuLÿku fnu Au, íkuyku ytz«MkkÄLkLke nuX¤ {kuxk fuLÿMÚk fku»k{kt økkuXðkÞ Au. ytzfAeÿ íkhVLkk ºký fku»kku ytz«MkkÄLk (çku ytzfku»k, yuf MknkÞf fku»k), íktíkw{Þ «MkkÄLk yLku ytzfík÷ íkhV ºký «ríkÄúwðeÞ fku»kku økkuXðkÞ Au. ykð]¥k çkesÄkheLkku ¼úqýÃkwx ÃkwÏíkíkkyu 7 fku»keÞ yLku

8 fku»kfuLÿeÞ nkuÞ Au.

(i) ykð]ík çkesÄkheLkku ¼úqýÃkwx ÃkwÏíkíkkyu _______ fku»keÞ yLku _______ fku»kfuLÿeÞ nkuÞ Au.(ii) ¼úqýÃkwxLkk rðfkMk{kt 8 ÃkifeLkk _______ fku»kfuLÿku fku»kËeðk÷ ðzu ykðrhík ÚkkÞ Au.(iii) ytz«MkkÄLk{kt fÞk fÞk fku»kkuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au ?(iv) Mkr¢Þ {nkçkeòýw{kt 8 fku»kfuLÿLkk MksoLk {kxu ¢r{f fux÷k rð¼ksLk ÚkkÞ Au ?

(a) yuf Mk{rð¼ksLk (b) çku Mk{rð¼ksLk

//X

(i) 7 fku»keÞ, 8 fku»kfuLÿeÞ

(ii) 6 fku»kfuLÿku

(iii) ytz«MkkÄLk{kt çku ytzfku»k yLku yuf MknkÞf fku»kLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.

(iv) (d) ºký Mk{rð¼ksLk

//M0//QN4//CS//DL0//EQ

ÃkhkøkLkÞLk : ÃkhkøkkþÞ{ktÚke {wõík Úkíke ÃkhkøkhsLkwt ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkh ÚkðkLke ½xLkk yux÷u ÃkhkøkLkÞLk. Ãkhkøkhs y[÷eík h[Lkk Au su Ãkhkøkðknfku îkhk ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkheík fhðk{kt ykðu Au.

ÃkhkøkLkÞLk fw÷ ºký «fkhLkwt òuðk {¤u Au, ykuxkuøku{e, økuExkuLkkuøku{e yLku ÍuLkkuøkku{e. ykuxkuøku{e{kt yuf s Ãkw»ÃkLke Ãkhkøkhs íkus Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkrhík ÚkkÞ Au. ÍuLkkuøku{e yuf «fkhLkwt MðV÷Lks Au Ãkhtíkw íku{kt yuf s ðLkMÃkrík{kt ykðu÷k LkhÃkw»Ãk{ktÚke Ãkhkøkhs íku s ðLkMÃkríkLkk yLÞ {kËk Ãkw»Ãk Ãkh MÚkkLkktíkrhík ÚkkÞ Au. ßÞkhu ÍuLkkuøku{e fu Ãkhðþ yu ÃkhÃkhkøkLkÞLk fu su{kt Ãkhkøkhs yuf ðLkMÃkríkÚke yLÞ ðLkMÃkríkLkk {kËk Ãkw»Ãk Ãkh MÚkkLkktíkrhík ÚkkÞ Au.

Ãkhkøkðknfku sirðf fu ysirðf nkuE þfu, sirðf Ãkhkøkðknfku{kt {Ä{k¾e, ¼]tøkfexfku, ÃkíktrøkÞk, MkLkçkzo, n{ªøkçkzo, [k{k[erzÞk fu økhku¤e suðk ½ýkt «kýeyku LkkUÄkÞk Au. su Ãkife {Ä{k¾e MkkiÚke «¼kðe Ãkhkøkðknf Au. ysirðf ½xfku îkhk Úkíkwt ÃkhkøkLkÞLk ÃkðLk yLku Ãkkýe îkhk òuðk {¤u Au. su Ãkife ÃkðLk îkhk «¼kðe ÃkhkøkLkÞLk òuðk {¤u Au ßÞkhu Ãkkýe îkhk Úkíkwt ÃkhkøkLkÞLk {kºk 30 sux÷e s÷eÞ «òrík{kt s LkkUÄkÞwt Au.

(i) ykÃku÷ ykf]rík fÞk «fkhLkwt ÃkhkøkLkÞLk Ëþkoðu Au. (çktLku Ãkw»Ãk y÷øk ðLkMÃkrík Ãkh Au)

(ii) Mktð]ík Ãkw»Ãkíkk þk{kt òuðk {¤u Au ?

(a) ðkÞku÷k (b) ¢ku{u÷eLkk (c) yçkwxe (d) WÃkhLkk çkÄk s

(iii) sirðf yLku ysirðf Ãkhkøkðknfku sýkðku. (çku-çku WËknhý)(iv) ykf]rík{kt Ëþkoðu÷ ÃkhkøkLkÞLk rðþu Mk{s ykÃkku.

//X

(i) ynª yuf ðLkMÃkríkLkk ÃkhkøkkþÞ{ktÚke {wõík Úkíke Ãkhkøkhs yLÞ ðLkMÃkríkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkrhík ÚkkÞ Au su Ãkhðþ fu ÍuLkkuøku{eLkwt Mkq[Lk fhu Au.

(ii) (d) WÃkhLkk çkÄk s

(iii) sirðf – {Ä{k¾e, ÃkíktrøkÞk ysirðf – ÃkðLk, Ãkkýe

(iv) ynª yuf s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkþÞ ÃkhÚke Ãkhkøkhs íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkrhík ÚkkÞ Au su MðV÷Lk Ëþkoðu Au.

//M0//QN5//CS//DL0

f]rºk{ Mktfhý : Ãkkf-MkwÄkhýk fkÞo¢{ {kxuLke ÃkØrík{ktLkku yuf {wÏÞ yr¼øk{ Au. yk «fkhLkk MktðŠÄík «Þkuøkku{kt, íku [ku¬MkÃkýu yøkíÞLkwt Au fu ÃkhkøkLkÞLk {kxu {kºk EÂåAík ÃkhkøkhsLkku WÃkÞkuøk ÚkkÞ yLku ÃkhkøkkMkLkLku yMktøkík Ãkhkøkhs(rçkLkEÂåAík Ãkhkøkhs)Úke hrûkík fhðk{kt ykðu Au. su ðtæÞefhý (emasculation) yLku fkuÚk¤e [Zkððk (bagging) suðe ÃkØrík îkhk {u¤ðe þfkÞ.(i) òu {kËk ðLkMÃkrík rî®÷øke Ãkw»Ãkku Ähkðíke nkuÞ, íkku [erÃkÞkLke {ËËÚke Ãkw»Ãkfr÷fk{ktÚke ÃkhkøkkþÞLku íkuLkwt MVkuxLk ÚkkÞ íku Ãknu÷kt Ëqh fhðk{kt ykðu íku sYhe Au. yk «r¢ÞkLku _______ fnu Au.

(a) yufºkefhý (b) ÃkMktËøke

(ii) f]rºk{ Mktfhý îkhk rçkLksYhe ÃkhkøkhsLkk MÚkkÃkLkLku yxfkððk{kt ykðu Au yLku sYhe ÃkhkøkhsLkk MÚkkÃkfLku «kuíMkkrník fhu Au. íkku yk f]rºk{ Mktfhý{kt fE «r¢ÞkykuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au ? (i) E{uMõÞw÷uþLk (ii) çkuøkªøk (iii) ÃkMktËøke (iv) heçkuøkªøk

(a) i, ii, iii (b) i yLku iii (c) i, ii yLku iv (d) ii yLku iv

(iii) òu Ãkw»Ãk {kËk nkuÞ íkku f]rºk{ Mktfhý{kt fÞk íkçk¬kLke ykð~Þfíkk LkÚke ?

(a) ðtæÞefhý (b) fkuÚk¤e [zkððe

(iv) fkuÚk¤e [zkððe «r¢Þk þk {kxu sYhe Au ?

(a) Mktøkík Ãkhkøkhs îkhk Úkíkk V÷LkLku hûký ykÃkðk {kxu

(b) yMktøkík ÃkhkøkhsLku hkufeLku ÃkhkøkkMkLkLku yþwØ Úkíkwt yxfkðu Au.

(d) WÃkhkuõík Ãkife yuf Ãký Lknª

//X

(i) (c) R{uMõÞw÷uþLk

(ii) (c) i, ii yLku iv

(iii) (a) ðtæÞefhý

(iv) (c) WÃkhkuõík çkÒku

//M0//QN6//CS//DL0

çkuðzwt V÷Lk yu ykð]ík çkesÄkheLke ÷kûkrýfíkk Au. V÷Lk çkkË ykð]ík çkesÄkhe{kt çku Ãkife yuf MknkÞf fku»k{kt «ðuþ çkkË, ÃkhkøkLkr÷fk çku LkhsLÞwykuLku MknkÞf fku»kLkk fku»khMk{kt {wõík fhu Au. çku ÃkifeLkku yuf LkhsLÞw, ytzfku»k íkhV ðnLk Ãkk{e yLku íkuLkkt fku»kfuLÿku MkkÚku òuzkÞ Au. yk{, MktÞwø{Lk (syngamy) Ãkqýo ÚkkÞ Au. suLkk Ãkrhýk{u rîfeÞ fku»k, Þwø{Lks (2n) MkòoÞ Au. yLÞ LkhsLÞw ¼úqýÃkwxLkk {æÞ{kt ykðu÷kt rîíkeÞf fku»kfuLÿ íkhV «Þký fhe, íkuLke MkkÚku òuzkELku rºkfeÞ «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»kfuLÿ (Primary Endosperm

Nucleus = PEN)Lkwt rLk{koý fhu Au.

yk{, ºký yuffeÞ fku»kfuLÿLkk òuzkýLku rºkfeÞ òuzký (triple fusion) fnu Au. yk{, MktÞwø{Lk yLku rºkfeÞ òuzký, çku «fkhLkkt òuzký ¼úqýÃkwx{kt Úkíkk nkuÞ Au. íkuÚke yk ½xLkkLku çkuðzwt V÷Lk (double fertilization) fnu Au. su MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkykuLke yòuz ½xLkk Au. {æÞMÚk fku»k rºkfeÞ òuzký çkkË «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»k(Primary Endosperm Cell - PEC){kt Ãkrhý{u Au yLku ¼úqýÃkku»k (endosperm) íkhefu rðfkMk Ãkk{u Au. ßÞkhu Þwø{Lks{ktÚke ¼úqýLkku rðfkMk ÚkkÞ Au.

(i) çkuðzk V÷LkLkk ytíku rLk{koý Ãkk{íke h[Lkk {kxu ÞkuøÞ rðfÕÃk [fkMkku.

(a) rîfeÞ ¼úwý (b) rºkfeÞ ¼úwýÃkku»k

(ii) çkuðzk V÷Lk{kt fw÷ _______ sLÞwyku, _______ fku»kku ¼køk ÷u Au.

(a) 2,4 (b) 3,4 (c) 4,5 (d) 6,7

(iii) çkuðzk V÷Lk{kt òuðk {¤íke yøkíÞLke ½xLkk

(a) MktÞwø{Lk (b) rºkfeÞ òuzký

(iv) «kÚkr{f ¼úwýÃkku»k fku»kfuLÿ (PEN) _______ h[Lkk Au.

(a) yufrfÞ (b) yuf Ãký Lknª (c) rîrfÞ (d) rºkfeÞ

//X

(i) (c) WÃkhkuõík çktLku

(ii) (b) 3, 4

(iii) (c) a yLku b çktLku

(iv) (d) rºkfeÞ

//M0//QN7//CS//DL0

ÃkhkøkkþÞ ÃkrhÃkõð çkLku íÞkhu çkeòýwsLkf ÃkuþeLkk fku»kku yÄeofhý Ãkk{e, ÷½wçkeòýw [íkw»f/Ãkhkøk [íkw»f (microspore tetrads/pollen tetrads)Mksuo Au.

çkeòýwsLkf ÃkuþeLkku «íÞuf fku»k ÷½wçkeòýw [íkw»f MksoðkLke ûk{íkk Ähkðu Au, su Ëhuf ûk{íkkÃkqýo Ãkhkøk fu ÷½wçkeòýw {kík]fku»k (Pollen or Microspore Mother Cell) Au. Ãkhkøk {kík]fku»k (Pollen Mother Cell-PMC){ktÚke yÄeofhý îkhk ÷½wçkeòýw MkòoðkLke «r¢ÞkLku ÷½wçkeòýwsLkLk (microsporogenesis) fnu Au. ÷½wçkeòýw MkòoÞ íÞkhu íku [kh fku»kkuLkk Mk{qn MðYÃku nkuÞ Au. suLku ÷½wçkeòýw [íkw»f fu Ãkhkøk [íkw»f fnu Au. ÃkhkøkkþÞ ÃkrhÃkõð ÚkkÞ yLku þw»f çkLku yux÷u ÷½wçkeòýwyku yufçkeòÚke Aqxk Ãkzu Au yLku Ãkhkøkhs{kt rðfkMk Ãkk{u Au. Ëhuf ÷½wçkeòýwÄkLke{kt nòhkuLke MktÏÞk{kt ÷½wçkeòýwyku fu ÃkhkøkhsLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au, fu su ÃkhkøkkþÞLkwt MVkuxLk ÚkðkÚke {wõík ÚkkÞ Au.

(i) yuf Ãkhkøk{kík]fku»k{ktÚke fw÷ fux÷e Ãkhkøkhs rLk{koý Ãkk{u Au ?

(a) çku (b) ºký (c) [kh (d) yuf

(ii) fw÷ 100 Ãkhkøk{kík]fku»k{ktÚke rLk{koý Ãkk{íkk Ãkhkøk[íkw»fLke MktÏÞk fux÷e ?

(a) 400 (b) 25 (c) 100 (d) 200

(iii) 100 ÃkhkøkhsLkk rLk{koý {kxu PMC{kt fw÷ fux÷k yÄeofhý Úkþu ?

(a) 25 (b) 50 (c) 75 (d) 100

(iv) Ãkhkøk{kík]fku»k{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt rLk{koý __________ «r¢Þk îkhk þõÞ Au.

(a) ÃkhkøkLkÞLk (b) ÷½wçkeòýwsLkLk

//X

(i) (c) [kh

(ii) (c) 100

(iii) (a) 25

(iv) (b) ÷½wçkeòýwsLkLk

Ãkw»Ãk (Flower): MkÃkw»Ãke ðLkMÃkrík{kt «sLkLk ytøk su yuf YÃkktíkrhík «hkun Au. Ãkw»Ãk Ë÷[¢, ð@[¢ suðkt MknkÞf [¢ku íkÚkk ÃkwtfuMkh íkÚkk MºkefuMkh suðkt {wÏÞ (®÷øke) [¢ku Ähkðu Au.

ÃkwtfuMkh (Stamen): Ãkw»ÃkLkwt Lkh «sLkLk ytøk su ÃkhkøkkþÞ, íktíkw yLku ÞkuS suðk ¼køkku Ähkðu Au.

ÃkhkøkkþÞ (Anther): ÃkwtfuMkh Ãkh òuðk {¤íke rî¾tze yLku [íkw:fkuxheÞ h[Lkk Au, su{kt Ãkhkøkhs rLk{koý Ãkk{u Au.

÷½w çkeòýwÄkLkeyku (Microsporangium): ÃkhkøkkþÞ [kh çkkswyku Ähkðíke [íkw»fkuýeÞ h[Lkk Au. suLkk ¾qýu [kh ÷½w çkeòýwÄkLkeyku ykðu÷e nkuÞ Au. Ëhuf ¾tz{kt çku ÷½w çkeòýwÄkLkeyku nkuÞ Au.

Ãkku»kfMíkh (Tapetum): ÃkhkøkkþÞLke MkkiÚke ytËhLkwt Ëeðk÷Míkh Ãkku»kfMíkh Au. íku rðfkMk Ãkk{íke ÃkhkøkhsLku Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzu Au. Ãkku»kfMíkhLkk fku»kku ½è fku»khMk yLku Mkk{kLÞík: yuf fhíkkt ðÄw fku»kfuLÿku Ähkðu Au.

çkeòýwsLkf Ãkuþe (Sporogenous Tissue): ÃkhkøkkþÞ íkhwý nkuÞ íÞkhu Mk½Lk heíku økkuXðkÞu÷k Mk{òík fku»kkuLkku Mk{qn «íÞuf ÷½wçkeòýwÄkLkeLke {æÞ (fuLÿ){kt MÚkkLk ÷u Au suLku çkeòýwsLkf Ãkuþe (Sporogenous tissue) fnu Au.

÷½wçkeòýwsLkLk (Microsporogenesis): Ãkhkøk {kík]fku»k (Pollen Mother Cell-PMC){ktÚke yÄeofhý îkhk ÷½wçkeòýw MkòoðkLke «r¢ÞkLku ÷½wçkeòýwsLkLk (Microsporogenesis) fnu Au.

Ãkhkøkhs (Pollen Grain): Ãkhkøkhs, Lkh sLÞwsLkf yðMÚkkLkwt «ríkrLkrÄíð fhu Au. ÷½w çkeòýwsLkLkLkk ytíku ÷½w çkeòýwÄkLke{kt nòhkuLke MktÏÞk{kt ÷½w çkeòýwyku fu ÃkhkøkhsLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au.

çkkÌkkðhý (Exine): Ãkhkøkhs MÃkü rîMíkheÞ Ëeðk÷ Ähkðu Au. çknkhLkwt Mk¾ík ykðhý çkkÌkkðhý (Exine) fnuðkÞ Au, su MÃkkuhkuÃkku÷urLkLk (Sporopollenin)Lkwt çkLku÷wt Au.

sLkLkrAÿku (Germ pores): ßÞkt MÃkkuhkuÃkku÷urLkLk økuhnksh nkuÞ íÞkt MÃkü rAÿku òuðk {¤u Au suLku sLkLkrAÿku (Germ pores) fnu Au.

ytík:ykðhý (Intine): íku MkuÕÞw÷kuÍ yLku ÃkuÂõxLkLkwt (ÃkuõxkuMkuÕÞw÷kuÍ) çkLku÷wt Ãkkík¤wt íkÚkk Mk¤tøk ykðhý Au.

ðkLkMÃkríkf fku»k (Lkk÷fku»k) (Vegetative Cell): ÃkhkøkhsLke h[Lkk{kt òuðk {¤íkk fku»kku Ãkife yk fku»k {kuxku, rðÃkw÷ Mktøk]neík ¾kuhkf yLku {kuxwt yrLkÞr{ík ykfkhLkwt fku»kfuLÿ Ähkðu Au.

sLkLkfku»k (Generative Cell): ÃkhkøkhsLke h[Lkk{kt òuðk {¤íkk fku»k Ãkife yk fku»k LkkLkku Au yLku ðkLkMÃkríkf fku»kLkk fku»khMk{kt íkhu Au. ½è fku»khMk yLku fku»kfuLÿ Ähkðíkku ºkkfkfkh fku»k Au.

MºkefuMkh (Pistil): MºkefuMkh yu Ãkw»ÃkLkwt {kËk «sLkLk ytøk Au su ÃkhkøkkMkLk, ÃkhkøkðkrnLke yLku çkeòþÞ fu ytzkþÞ suðk ¼køkkuLkwt çkLku÷wt Au.

ytzf ({nkçkeòýwÄkLke) Ovules (Megasporangia): ytzkþÞ{kt shkÞw ÃkhÚke {nk çkeòýwÄkLkeyku (Megasporangia) WËT¼ðu Au. suLku Mkk{kLÞík: ytzfku (ovules) fnu Au.

{nk çkeòýwsLkLk (Megasporogenesis): {nkçkeòýw {kík]fku»k (Megaspore Mother Cell-MMC){ktÚke yŠÄfhý îkhk {nkçkeòýwLkk rLk{koýLke r¢ÞkLku {nkçkeòýwsLkLk Megasporogenesis fnu Au.

ytzfLkk÷ (Funicle): ytzf yu LkkLke h[Lkk Au, su Ëtz ðzu shkÞw MkkÚku òuzkÞu÷ nkuÞ Au, suLku ytzfLkk÷ fnu Au.

ytzfkðhýku (Integaments): Ëhuf ytzf yuf fu çku hûkýkí{f ykðhýku Ähkðu Au, suLku ytzfkðhýku fnu Au.

çkeòtzrAÿ (ytzfrAÿ) (Micropyle): ytzfLkku xku[Lkku ¼køk fu su ytzfkðhýkuÚke ykðrhík nkuíkku LkÚke íku LkkLkk rAÿLku çkeòtzrAÿ fnu Au.

ytzfík÷ (Chalaza): ytzf rAÿLke Mkk{uLkk Auzu (Äúwð Ãkh) ykðu÷ søÞk fu su ytzfLkku ík÷ ¼køk Au, suLku ytzfík÷ fnu Au.

«Ëun (Nucellus): ytzfkðhýkuÚke ½uhkÞu÷ fku»kkuLkk Mk{qnLku «Ëun fnu Au.

çkesfuLÿ (Hilum): ytzfLkku Ëun su ¼køk ðzu ytzfLkk÷ MkkÚku òuzkÞu÷ nkuÞ íkuLku çkesfuLÿ fnu Au.

ytz«MkkÄLk (Egg Apparatus): ÷kûkrýf ¼úqýÃkwxLke h[Lkk{kt yuf ytzfku»k yLku çku MknkÞf fku»kku {¤eLku ytz«MkkÄLkLke h[Lkk fhu Au.

«ríkÄúwðeÞ fku»kku (Antipodals): ¼úqýÃkwx{kt ytzfík÷eÞ Äúwð íkhV økkuXðkÞu÷ ºký fku»kku «ríkÄúwðeÞ fku»k nkuÞ Au.

fuLÿMÚk fku»k yLku ÄúwðeÞ fku»kfuLÿ (Central Cell and Polar Nucleus): {kËksLÞwsLkf{kt çku fku»kfuLÿku suLku ÄúwðeÞ fku»kfuLÿku (Polar nuclei) fnu Au, íkuyku ytz«MkkÄLkLke nuX¤ {kuxk fuLÿMÚk fku»k (central cell){kt økkuXðkÞ Au.

ÃkhkøkLkÞLk (Pollination): Ãkhkøkhs (ÃkhkøkkþÞ{ktÚke {wõík)Lkwt MºkefuMkhLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚk¤ktíkh ÚkðkLke r¢ÞkLku ÃkhkøkLkÞLk fnuðkÞ Au.

MðV÷Lk (Autogamy): ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkh ÚkðkLke ½xLkk.

økuRxkuLkkuøku{e (Geitonogamy): yuf s ðLkMÃkríkLkk LkhÃkw»ÃkLkk ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt íkus ðLkMÃkríkLkk yLÞ {kËkÃkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkÃkLk Úkðwt.

Ãkhðþ (Xenogamy): ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt yLÞ ðLkMÃkríkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkÃkLkLke r¢Þk Au.

Mktð]íkÃkw»Ãkku (Cleistogamous): fux÷kf Ãkw»Ãkku õÞkhuÞ ¾e÷íkk LkÚke. yk Ãkw»Ãkku [wMíkÃkýu MðV÷LkLku yLkwMkhu Au suLku Mktð]íkÃkw»Ãkku fnuðkÞ Au.

Ãkhkøkðknfku (Pollinator): ÃkhkøkhsLkwt Ãkw»ÃkLkk ÃkwtfuMkh{ktÚke Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkLkktíkh {kxu sðkçkËkh ðknfku Ãkhkøkðknfku fnuðkÞ Au. ÃkðLk, Ãkkýe, fexfku, Ãkûke ðøkuhu Ãkhkøkðknfku Au.

çkkÌkMktðÄoLk «ÞwÂõíkyku (Out breeding devices): Mkíkík MðV÷LkLkk fkhýu WËT¼ðíkk ytík:MktðÄoLk ËçkkýLku Ëqh fhðk {kxu ðLkMÃkrík Ãkh ÃkhkøkLkÞLkLku W¥kusðk fux÷ef «ÞwÂõík Ëþkoðu Au suLku çkkÌkMktðÄoLk «ÞwÂõík fnu Au.

ðtÂæÞfhý (Emasculation): òu ðLkMÃkrík rî®÷øke Ãkw»Ãkku Ähkðíke nkuÞ, íkku [erÃkÞkLke {ËËÚke Ãkw»Ãkfr÷fk{ktÚke ÃkhkøkkþÞLku íkuLkwt MVkuxLk ÚkkÞ íku Ãknu÷kt Ëqh fhðk{kt ykðu íku sYhe Au. yk «r¢ÞkLku ðtæÞefhý (Emasculation)
fnu Au.

fkuÚk¤e [zkððe (Bagging): ðtÂæÞfhý çkkË ÃkhkøkkMkLkLku yþwØ Úkíkk çk[kððk {kxu {erýÞk fkøk¤Lke fkuÚk¤e [zkððk{kt ykðu Au yk «r¢ÞkLku çku®økøk fnu Au.

çkuðzwt V÷Lk (Double Fertilization): ykð]ík çkesÄkheLke ÷kûkrýfíkk Au su{kt MktÞwø{Lk (Vr÷íkktz rLk{koý) yLku rºkfeÞ òuzký (PEN rLk{koý) ½xLkkyku òuðk {¤u Au.

MktÞwø{Lk (Syngamy): LkhsLÞw (n)Lkwt ytzfku»k (n) MkkÚku òuzký su Vr÷íkktz (2n) rLk{koý fhu Au.

rºkfeÞ òuzký (Triple Fusion): LkhsLÞw (n)Lkwt ÄúwðeÞ fku»kfuLÿ (n + n) MkkÚku òuzký su «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»kfuLÿ (PEN) rLk{koý{kt Ãkrhý{u Au.

¼úqýÃkku»k (Endosperm): rºkfeÞ Ãkuþe h[Lkk su rðfMkíkk ¼úqýLku Ãkku»ký ykÃkðkLkwt fkÞo fhu Au.

¼úqý (Embryo): ¼úqýLkku rðfkMk ytzfrAÿ LkSf hnu÷k rîfeÞ Þwø{Lks{ktÚke ÚkkÞ Au.

çkes (Seed): Vr÷ík ytzfLku çkes fnuðkÞ Au.

ðhwrÚkfk (Scutellum): yufË¤eLkk ¼úqý {kºk yuf s çkesÃkºk Ähkðu Au. ½kMkLkk fw¤{kt ykðu÷ çkesÃkºkLku ðhwrÚkfk (scutellum) fnu Au.

¼úqýkøkú[ku÷ (Coleptile): ¼úqýÄheLkku ðhwrÚkfkLkk òuzkýÚke WÃkhLkku ¼køk WÃkhkûk Au. WÃkhkûk «hkunkøkú yLku fux÷kf Ãkýo «ËkÞ (leaf primordia) Ähkðu Au su Ãkku÷k Ãkýo suðe h[Lkkyku (Foliar)Úke ykðrhík nkuÞ Au suLku ¼úqýkøkú[ku÷ (Coleoptile) fnu Au.

¼úqý{q¤[ku÷ (Coleorrhiza): ¼úqýÄhe íkuLkk Lke[uLkk Auzu ¼úqý{q¤ Ähkðu Au yLku {q¤xkuÃk yuf yrð¼urËík ykðhýÚke ykðrhík nkuÞ Au suLku ¼úqý{q¤[ku÷ (coleorrhiza) fnu Au.

çkesËunþu»k (Perisperm): fux÷kf çkes{kt su{ fu fk¤k {he yLku çkex{kt «ËunLkku fux÷kuf ¼køk ðÃkhkÞk ðøkhLkku r[h÷øLk MðYÃku hnu Au. ykðk MÚkkÞe r[h÷øLk «ËunLku çkesËunþu»k (Perisperm) fnu Au.

V÷kðhý (Pericarp): çkeòþÞLke Ëeðk÷ V¤Lke Ëeðk÷{kt rðfkMk Ãkk{u Au, suLku V÷kðhý (Pericarp) fnu Au.

V¤ (Fruit): V÷Lk çkkË çkeòþÞLkwt V¤{kt YÃkktíkhý ÚkkÞ Au yu Ãkkfu÷wt çkeòþÞ Au.

yVr÷ík V¤ (Parthenocarpic Fruit): Úkkuzef òríkyku{kt V¤Lkwt rLk{koý V÷Lk ðøkh ÚkkÞ Au. ykðkt V¤kuLku yVr÷ík V¤ fnuðkÞ Au.

fwxV¤ (False Fruit): V¤Lkwt rLk{koý çkeòþÞ rMkðkÞ Ãkw»ÃkLkk yLÞ ¼køk{ktÚke ÚkkÞ íkku íkuLku fwxV¤ fnuðkÞ Au.

yMktÞkuøkesLkLk (Apomixis): yuMxhuMke yLku ½kMkLkk fw¤Lke fux÷ef MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku yuf ¾kMk «fkhLke r¢ÞkrðrÄ Ëþkoðu Au, su{kt íkuyku V÷Lk ðøkh çkesLkwt rLk{koý fhu Au suLku yrLk¼uo¤íkk/yMktÞkuøkesLkLk (Apomixis/parthenogenesis) fnu Au.

çknw¼úqýíkk (Polyembryony): yuf çkes{kt yuf fhíkkt ðÄw ¼úqýLke nkshe çknw¼úqýíkk fnuðkÞ Au.