//M2//QN1//SUB//DL0

Ãkw»Ãk yu ykð]ík çkesÄkheykuLkwt yuf ykf»kof ytøk Au – xqtf{kt [[ko fhku.

//X

yrík«k[eLk Mk{ÞÚke {Lkw»ÞLkku Ãkw»Ãkku MkkÚku ½rLkü MktçktÄ hnu÷ku Au.
Ãkw»Ãkku yu MkkitËÞo÷ûke, Mkwþku¼Lk, Mkk{krsf, ÄkŠ{f yLku MkktMf]ríkf {qÕÞ Ähkðu Au.
Ãkw»Ãkku nt{uþkt {kLkðLke {n¥ðLke ÷køkýeyku suðe fu, «u{, ðnk÷ (nuík), ¾wþe, ÔÞÚkk, þkuf fu Ëw:¾ ðøkuhu ÔÞõík fhðkLkk «íkef MðYÃku WÃkÞkuøke Au.
Mkk{kLÞík: ½h yLku çkøke[kyku{kt f÷kí{f Ãkw»Ãkkuðk¤e ðLkMÃkríkyku Wøkkzðk{kt ykðu Au.
Sðrð¿kkLkeyku {kxu, Ãkw»Ãk yu çkkÌkkfkh rðãkfeÞ yLku ¼úqýrðãkfeÞ árüyu yËT¼wík h[Lkk Au yLku ®÷øke«sLkLk {kxuLkwt MÚkkLk Au.

//M2//QN2//SUB//DL0//EQ

÷kûkrýf Ãkw»ÃkLkk Q¼k AuËLke Lkk{rLkËuoþLkÞwõík

ykf]rík Ëkuhku ?

//X

//M2//QN3//SUB//DL0

÷kûkrýf Ãkw»ÃkkuLkkt MknkÞf [¢ku rðþu {krníke ykÃkku:

//X

÷kûkrýf Ãkw»ÃkkuLkkt MknkÞf [¢ku íkhefu ð@[¢ yLku Ë÷[¢ Au.
ð@[¢:

- Ãkw»ÃkkuLkwt MkkiÚke çknkhLke íkhV økkuXðkÞu÷wt [¢ Au.
- ð@Ãkºkku ÷e÷kt, ÃkýoMká~Þ yLku fr÷fkðMÚkk{kt Ãkw»ÃkLkwt hûký fhu Au.
- ð@Ãkºkku yuf{ufÚke Aqxkt nkuÞ, íkku {wõík ð@Ãkºke yLku òu «íÞuf yuf{ rfLkkheyku ðzu òuzkE Lk¤e suðe h[Lkk fhu íkku Þwõík ð@Ãkºke fnuðkÞ.

Ë÷[¢ :

- Ãkw»ÃkLkk ð@[¢Lke ytËh íkhV økkuXðkÞ Au.
- íkuyku rðrðÄ ykfkhLkk yLku rðrðÄhtøke nkuÞ Au.
- Ë÷Ãkºkku nt{uþkt ykf»kof htøkLkk nkuðkÚke ÃkhkøkLkÞLk {kxu fexfkuLku ykf»kuo Au.
- íku íkuLke ytËh íkhV økkuXðkÞu÷kt ykð~Þf [¢ (ÃkwtfuMkh yLku †efuMkh [¢)Lkwt hûký fhu Au.
- Ë÷[¢ {wõík Ë÷Ãkºke yÚkðk Þwõík Ë÷Ãkºke nkuE þfu.

//M2//QN4//SUB//DL0//EQ

MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkLkk Lkh«sLkLk yuf{Lke ykf]rík h[Lkk Mk{òðku. yÚkðk ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkrík{kt ÷½wçkeòýw ÃkýoLke Mk{fûk h[LkkLkwt ykf]ríkMkn ðýo™ fhku. yÚkðk ÃkwtfuMkhLke Lkk{rLkËuoþLkÞwõík ykf]rík Ëkuhe h[Lkk Mk{òðku

//X

÷kûkrýf ÃkwtfuMkhLkk çku ¼køk Ëþkoðu Au.
(i) íktíkw (ii) ÃkhkøkkþÞ
(i) íktíkw :
ÃktwfuMkh íktíkw yu ÷ktçkk Ãkkík¤k Ëtz suðe h[Lkk
Ähkðu Au.
íktíkwLkku rLkfxðíkeo Auzku Ãkw»ÃkLkk Ãkw»ÃkkMkLk fu Ë÷Ãkºk MkkÚku òuzkÞu÷ nkuÞ Au.
swËe-swËe òríkykuLkkt Ãkw»Ãkku{kt ÃkwtfuMkhLke MktÏÞk yLku ÷tçkkE{kt rðrðÄíkk nkuÞ Au.
(ii) ÃkhkøkkþÞ :
÷kûkrýf ykð]íkçkesÄkhe{kt ÃkhkøkkþÞ rî¾tzeÞ nkuÞ Au.
Ëhuf ¾tz çku fkuxhku Ähkðu Au. yk{, ÃkhkøkkþÞ [íkw:fkuxheÞ nkuÞ Au.
½ýe ðkh ÷tçkkE yLkwMkkh ykðu÷ ykÞk{ ÄheLke ¾kt[ ðzu ¾tzku yufçkeòÚke Aqxk Ãkzu Au.
ÃkhkøkkþÞLkk [kh ¾qýu ÷½wçkeòýwÄkLkeyku ykðu÷e nkuÞ Au.
÷½wçkeòýwÄkLkeyku rðfkMkLkk ¢{u ÃkhkøkfkuÚk¤eyku (Ãkhkøkfkuxhku){kt Ãkrhý{u Au, su ÃkhkøkhsÚke ¼hu÷e nkuÞ Au.

//M2//QN5//SUB//DL0//EQ

÷kûkrýf ÷½wçkeòýwÄkLkeLke Ëeðk÷Lkkt Míkhku Ëþkoðíke Lkk{rLkËuoþLkÞwõík ykf]rík Ëkuhku. [2 øk wý ]yÚkðk ÷½wçkeòýwÄkLkeLke h[Lkk Mk{òðku. yÚkðk ÃkhkøkhsLke Ëeðk÷Lke h[Lkk{kt Ãkku»kfMíkhLke ¼qr{fk Mk{òðku.

//X

÷½wçkeòýwÄkLkeLkk ykzAuË òuíkkt íkuLke Ëeðk÷ Mkk{kLÞík: [kh MíkhkuLke çkLku÷e Au.
(i) yrÄMíkh, (ii) íktíkw{ÞMíkh (MVkuxeMíkh), (iii) {æÞMíkh, (iv) Ãkku»kfMíkh
çknkhLkkt ºký Míkhku fkÞkoí{f heíku hûkýkí{f yLku ÃkhkøkkþÞLkwt MVkuxLk «uhe ÃkhkøkhsLku {wõík fhðk{kt {ËË fhu Au.
MkkiÚke ytËhLke Ëeðk÷ Ãkku»kfMíkh Au. íku rðfkMk Ãkk{íke ÃkhkøkhsLku Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzu Au.
Ãkku»kfMíkhLkk fku»kku ½è fku»khMk yLku Mkk{kLÞík: yuf fhíkkt ðÄw fku»kfuLÿku Ähkðu Au.

//M2//QN6//SUB//DL0

xqtfLkkUÄ ÷¾ku : ÷½wçkeòýwsLkLk yÚkðk MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku{kt ÷½wçkeòýwsLkLk Mk{òðku.

//X

ÃkhkøkkþÞ ÃkrhÃkõð çkLku íÞkhu çkeòýwsLkf ÃkuþeLkk fku»kku yÄeofhý Ãkk{e, ÷½wçkeòýw [íkw»f/Ãkhkøk[íkw»f Mksuo Au.
Ãkhkøk[íkw»fLkk «íÞuf fku»kku yuffeÞ (n) nkuÞ Au.
çkeòýwsLkf ÃkuþeLkku «íÞuf fku»k ÷½wçkeòýw [íkw»f MksoðkLke ûk{íkk Ähkðu Au, su Ëhuf ûk{íkkÃkqýo Ãkhkøk fu ÷½wçkeòýw {kík]fku»k (2n) Au.
Ãkhkøk {kík]fku»k (Pollen Mother Cell - PMC){ktÚke yÄeofhý îkhk ÷½wçkeòýw (n) MkòoðkLke «r¢ÞkLku ÷½wçkeòýwsLkLk fnu Au.
ÃkhkøkkþÞ ÃkrhÃkõð ÚkkÞ yLku þw»f çkLku yux÷u ÷½wçkeòýwyku yufçkeòÚke Aqxk Ãkzu Au yLku Ãkhkøkhs{kt rðfkMk Ãkk{u Au.
Ëhuf ÷½wçkeòýwÄkLke{kt nòhkuLke MktÏÞk{kt ÷½wçkeòýwyku fu ÃkhkøkhsLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au, fu su ÃkhkøkkþÞLkwt MVkuxLk ÚkðkÚke {wõík ÚkkÞ Au.

//M3//QN7//SUB//DL0

ykð]íkçkesÄkhe{kt Lkh sLÞwsLkf yðMÚkkLkwt «ríkrLkrÄíð fhíkkt yuf{Lke h[Lkk Mk{òðku. yÚkðk ÃkhkøkhsLke h[Lkk Mk{òðku.

//X

Ãkhkøkhs Lkh sLÞwsLkf yðMÚkkLkwt «ríkrLkrÄíð fhu Au.
ykfkh : økku¤ fu ÷tçkøkku¤ ðøkuhu
fË : 25-50 µm ({kE¢ku{exh)
çkkÌk MkÃkkxe : ftxfeÞ, hku{{Þ, ÷eMke, [efýe ðøkuhu
h[Lkk : Ãkhkøkhs rîMíkheÞ h[Lkk Ähkðu Au.
çkkÌkMíkh (çkkÌk ykðhý) :

- íku Mk¾ík ykðhý Au, su MÃkkuhkuÃkkur÷LkeLkLkwt çkLku÷wt Au.
- su yuf ¾qçk s «ríkhkuÄf fkçkorLkf ÿÔÞ íkhefu òýeíkwt Au.
- íku Ÿ[k íkkÃk{kLku yLku s÷Ë yurMkz yLku çkuRÍ Mkk{u xfe þfu Au.
- WíMku[fku Ãký MÃkkuhkuÃkkur÷rLkLkLku yðLkík fhe þfíkk LkÚke.
- ÃkhkøkhsLkk çkkÌk ykðhý{kt ßÞkt MÃkkuhkuÃkkur÷r™Lk økuhnksh nkuÞ íÞkt MÃkü rAÿku òuðk {¤u Au, suLku sLkLkrAÿku fnu Au.
- MÃkkuhkuÃkkur÷rLkLkLku fkhýu Ãkhkøkhs yÂ~{yku MðYÃku MktøkúnkÞu÷ nkuÞ Au.

ytík:Míkh (ytík:ykðhý) :

- íku MkuÕÞw÷kuÍ yLku ÃkuÂõxLkLkwt çkLku÷ Au.
- su Ãkkík¤wt yLku Mk¤tøk ykðhý Au.

fku»keÞ h[Lkk :

- ÃkhkøkhsLkku fku»khMk hMkMíkhÚke ½uhkÞu÷ku nkuÞ Au.
- ßÞkhu Ãkhkøkhs ÃkrhÃkfð çkLku íÞkhu íku ðkLkMÃkríkffku»k yLku sLkLkfku»k yu{ rîfku»keÞ h[Lkk Ähkðu Au.

//M2//QN8//SUB//DL0//EQ

Lke[u ykÃku÷ þçËku rðfkMkLkk ¢{Lku ykÄkhu MkwÔÞðÂMÚkík økkuXðku : Ãkhkøkhs, çkeòýwsLkf Ãkuþe, ÷½wçkeòýw [íkw»f, Ãkhkøk{kík]fku»k, Lkh sLÞwsLkf.

//X

s.

//M2//QN9//SUB//DL0

ÃkhkøkhsLkku yÂ~{ MðYÃku Mktøkún fhe þfkÞ Au. – ði¿kkrLkf Mk{sqíke ykÃkku.

//X

ÃkhkøkhsLkwt çknkhLkwt ykðhý Mk¾ík nkuÞ Au, su MÃkkuhkuÃkkur÷LkeLkLkwt çkLku÷tw nkuÞ Au.
su yuf ¾qçk s «ríkhkuÄf fkçkorLkf ÿÔÞ íkhefu òýeíkwt Au.
MÃkkuhkuÃkkur÷LkeLk Ÿ[k íkkÃk{kLku yLku s÷Ë yurMkz yLku çkuRÍ Mkk{u xfe þfu Au.
{¤íke {krníke {wsçk WíMku[fku Ãký MÃkkuhkuÃkkur÷rLkLkLku yðLkík fhe þfíkk LkÚke.
çkkÌkkðhý{kt MÃkkuhkuÃkkur÷rLkLkLke nksheLku fkhýu Ãkhkøkhs yÂ~{yku MðYÃku MktøkúnkÞu÷ nkuÞ Au.

//M2//QN10//SUB//DL0

ÃkhkøkkþÞ{ktÚke {wõík Úkíkkt Ãknu÷kt Ãkhkøkhs{kt Úkíkkt VuhVkhku LkkUÄku.

//X

ÃkhkøkkþÞ{kt ßÞkhu Ãkhkøkhs ÃkrhÃkõð çkLku Au, íÞkhu çku fku»kku Ähkðu Au. (i) ðkLkMÃkríkffku»k (ii) sLkLkfku»k
ðkLkMÃkríkffku»k {kuxku yLku rðÃkw÷ ¾kuhkf Mktøkúrník yLku {kuxwt yrLkÞr{ík ykfkhLkwt fku»kfuLÿ Ähkðu Au.
sLkLkfku»k LkkLkku nkuÞ Au yLku ðkLkMÃkríkffku»kLkk fku»khMk{kt íku íkhu Au.
sLkLkfku»k ½è fku»khMk yLku fku»kfuLÿ ½hkðíkku ºkkfkfkh fku»k nkuÞ Au.
60% Úke ðÄw ykð]íkçkesÄkheyku{kt Ãkhkøkhs rîfku»keÞ yðMÚkkyu {wõík ÚkkÞ Au. yux÷u fu yuf ðkLkMÃkríkf fku»k yLku yuf sLkLkfku»k
çkkfeLke òríkyku{kt Ãkhkøkhs rºkfku»keÞ yðMÚkkyu (yuf ðkLkMÃkríkffku»k yLku çku LkhsLÞw) {wõík ÚkkÞ Au.

//M2//QN11//SUB//DL0

ÃkhkøkhsLkwt ykŠÚkf {n¥ð sýkðku.

//X

Ãkhkøkhs Ãkku»kfík¥ðkuÚke Mk{]Ø nkuÞ Au.
nk÷Lkkt ð»kkuo{kt ÃkhkøkhsLke økku¤eyku Ãkqhf yknkh íkhefu WÃkÞkuøk{kt ÷uðkLke «Úkk Au.
Ãkrù{e Ëuþku{kt {kuxk «{ký{kt ÃkhkøkhsLke ÃkuËkþku økku¤eyku yLku MkehÃk MðYÃku çkòh{kt WÃk÷çÄ Au.
ÃkhkøkhsLkk ðÃkhkþ fhðkÚke h{íkðehku yLku Ëkuz{kt ¼køk ÷uLkkhk ½kuzkykuLkk Ëu¾kð (Performance){kt MkwÄkhku ÚkÞku Au yuðku Ëkðku ÚkÞku Au.

//M2//QN12//SUB//DL0//EQ

÷kûkrýf yÄku{w¾e ytzfLke Võík Lkk{ rLkËuoþLk Þwõík ykf]rík Ëkuhku. yÚkðk ÷kûkrýf yÄku{w¾e ytzfLkku hu¾ktrfík Ëu¾kð Ëþkoðíke Lkk{ rLkËuoþLkÞwõík ykf]rík Ëkuhku. yÚkðk ykð]ík çkesÄkheLke ðLkMÃkríkLkk ÷kûkýef yÄku{w¾e ytzfLke Mkth[Lkk Lkk{-rLkËuoþLk ykf]ríkMkn ðýoðku.yÚkðk ytzf ({nkçkeòýwÄkLke)Lke h[Lkk ðýoðku.yÚkðk ÷kûkrýf ykð]¥k çkesÄkhe ðLkMÃkríkLkk ytzfLkk ¼køkku Ëþkoðíke MÃkü, Lkk{rLkËuoþLkÞwõík ykf]rík Ëkuhku.

//X

ytzfLkk÷ : ytzf yu LkkLke h[Lkk Au, su Ëtz ðzu shkÞw MkkÚku òuzkÞu÷ nkuÞ Au, suLku ytzfLkk÷ fnu Au.
çkesfuLÿ : ytzfLkku Ëun su ¼køk ðzu ytzfLkk÷ MkkÚku òuzkÞu÷ nkuÞ íkuLku çkesfuLÿ fnu Au. çkesfuLÿyu ytzf yLku ytzfLkk÷ ðå[uLkwt Mktøk{MÚkkLk Au.
ytzfkðhýku : Ëhuf ytzf yuf fu çku hûkýkí{f ykðhýku Ähkðu Au, suLku ytzfkðhýku fnu Au.
çkeòtzrAÿ (ytzfrAÿ) : ytzfLkku xku[Lkku ¼køk fu, su ytzfkðhýkuÚke ykðrhík nkuíkku LkÚke íku LkkLkk rAÿLku çkeòtzrAÿ fnu Au.
ytzfík÷ : ytzfrAÿLke Mkk{uLkk Auzu (Äúwð Ãkh) ykðu÷ søÞk fu su ytzfLkku ík÷ ¼køk Au.
«Ëun : ytzfkðhýkuÚke ½uhkÞu÷ fku»kkuLkk Mk{qnLku «Ëun fnu Au.

- «ËunLkk fku»kku rðÃkw÷ «{ký{kt Mktr[ík ¾kuhkf Ähkðu Au.
- «ËunLke ytËh ¼úqýÃkwx yÚkðk {kËksLÞwsLkf nkuÞ Au.

¼úqýÃkwx : ytzf{kt Mkk{kLÞík: yuf {nkçkeòýw{ktÚke MkòoÞu÷ yuf ¼úqýÃkwx ykðu÷ nkuÞ Au.

//M2//QN13//SUB//DL0

íkVkðík ykÃkku : ytzfkðhý yLku çkkÌk çkeòðhý

//X

ytzfkðhý | çkkÌk çkeòðhý
1. | çkeòþÞ{kt ykðu÷k Ëhuf ytzf yuf-çku hûkýkí{f ykðhýku Ähkðu Au, suLku ytzfkðhýku fnu Au. | 1. | çkesLke Vhíku ykðu÷k MkkiÚke çknkhLkk ykðhýLku çkkÌk çkeòðhý fnu Au.
2. | íku Ãkkík¤k yLku yuf fu çku ykðhýku nkuÞ Au. | 2. | íku òzk yLku yuf s ykðhý Ähkðu Au.
3. | íku ÃkqðoV÷Lk h[Lkk Au. | 3. | íku Ãkù V÷Lk h[Lkk Au.
4. | íkuLkk fku»kku Srðík nkuÞ Au. | 4. | íkuLkk fku»kku {]ík nkuÞ Au.

//M2//QN14//SUB//DL0//EQ

{nkçkeòýw {kík]fku»k{ktÚke Mkr¢Þ {nkçkeòýw fuðe heíku ykfkh Ãkk{u Au. yÚkðk {nkçkeòýwsLkLk Mk{òðku.

//X

{nkçkeòýw {kík]fku»k (Megaspore Mother Cell-MMC){ktÚke {nkçkeòýwLkk rLk{koýLku {nkçkeòýwsLkLk fnu Au.
ytzf{kt «ËunLkk ytzrAÿeÞ «Ëuþ{kt Mkk{kLÞík: yuf {nkçkeòýw {kík]fku»kLkwt rð¼uËLk ÚkkÞ Au.
íku ½è fku»khMk yLku MkwMÃkü fku»kfuLÿ Ähkðíkku {kuxku
fku»k Au.
{nkçkeòýw {kík]fku»k (2 n) yÄeofhý Ãkk{u Au.
yÄeofhýLkk Ãkrhýk{u [kh {nkçkeòýwyku (n) MkòoÞ Au.
[kh {nkçkeòýwyku Ãkife ºký {nkçkeòýwyku yðLkík (Lkkþ) Ãkk{u Au yLku yuf {nkçkeòýw Mkr¢Þ hnu Au.

//M2//QN15//SUB//DL0//EQ

ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkrík{kt «Ëun{ktÚke ¼úqýÃkwxLkwt rLk{koý Mk{òðku. (ykf]rík sYhe) yÚkðk {kËksLÞws™f™ku yufçkeòýwf ({kuLkkuMÃkkuhef) rðfkMk Mk{òðku. yÚkðk {kËk sLÞwsLkfLke 7-fku»keÞ, 8-fku»kfuLÿeÞ

«f]ríkLku MðåA Lkk{rLkËuorþík ykf]rík Mkn Mk{òðku. yÚkðk {nkçkeòýwsLkLk yLku {kËksLÞwsLkf ykf]rík îkhk MkrðMík]ík Mk{òðku. yÚkðk ¼úqýÃkwxLke yktíkrhf h[LkkLkwt ðýo™ fhku.

//X

{nkçkeòýwÄkLke{kt ytzfkðhýkuÚke ½uhkÞu÷k (rîfeÞ) fku»kkuLkk Mk{qnLku «Ëun fnu Au.
«ËunLkk fku»kku rðÃkw÷ «{ký{kt Mktr[ík ¾kuhkf Ähkðu Au.
{nkçkeòýwsLkLk :

- {nkçkeòýw {kík]fku»k (Megaspore Mother Cell-MMC){ktÚke {nkçkeòýwLkk rLk{koýLku {nkçkeòýwsLkLk fnu Au.
- ytzf{kt «ËunLkk ytzrAÿeÞ «Ëuþ{kt Mkk{kLÞík: yuf {nkçkeòýw {kík]fku»k (2 n)Lkwt rð¼uËLk ÚkkÞ Au.
- íku ½è fku»khMk yLku MkwMÃkü fku»kfuLÿ Ähkðíkk {kuxk fku»k nkuÞ Au.
- {nkçkeòýw {kík]fku»k (MMC) yÄeofhý Ãkk{u Au.
- yÄeofhýLkk Ãkrhýk{u [kh yuffeÞ {nkçkeòýwyku MkòoÞ Au.

{kuxk ¼køkLke MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku{kt [kh Ãkife ºký {nkçkeòýwyku yðLkík (Lkkþ) Ãkk{u Au yLku {kºk yuf {nkçkeòýw Mkr¢Þ hnu Au.
{kËksLÞwsLkf :

- yuf s Mkr¢Þ {nkçkeòýw{ktÚke ¼úqýÃkwxLkk rLk{koýLke yk ÃkØríkLku ‘yufçkeòýwf rðfkMk’ ({kuLkkuMÃkkuhef rðfkMk) fnu Au.
- Mkr¢Þ {nkçkeòýw (n)Lkwt fku»kfuLÿ Mk{¼ksLk Ãkk{e çku fku»kfuLÿ Mksuo Au, fu su rðhwØ Äúwð íkhV økrík fhu Au.
- yk{, rîfku»kfuLÿeÞ ¼úqýÃkwxLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au.
- nðu çku ¢r{f Mk{rð¼ksLk ÚkðkÚke ¢{þ: [kh (4) fku»kfuLÿeÞ yLku ÃkAe ykX (8) fku»kfuLÿeÞ ¼úqýÃkwxLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au.
- yk «fkhLkwt Mk{rð¼ksLk {wõík fku»kfuLÿeÞ «fkhLkwt rð¼ksLk Au.
- fku»kfuLÿ rð¼ksLk Ëhr{ÞkLk íkhík s fku»kËeðk÷Lkwt rLk{koý Úkíktw LkÚke.
- 8 fku»kfuLÿeÞ yðMÚkk «kÃík ÚkÞk çkkË, fku»kËeðk÷Lkwt rLk{koý ÚkkÞ Au yLku ÷kûkrýf {kËksLÞwsLkf fu ¼úqýÃkwx MkòoÞ Au.
- ¼úqýÃkwxLke ytËh ykX fku»kfuLÿku ÃkifeLkkt A fku»kfuLÿku fku»kËeðk÷ ðzu ykðrhík ÚkkÞ Au yLku nðu fku»keÞ MðYÃk Äkhý fhu Au.
- çkkfeLkkt çku fku»kfuLÿku su ÄúwðeÞ fku»kfuLÿku fnu Au. íkuyku ytz«MkkÄLkLke nuX¤ {kuxk fuLÿMÚk fku»k{kt økkuXðkÞ Au.
- ¼úqýÃkwx{kt ytz«MkkÄLk{kt yuf ytzfku»k yLku çku MknkÞf fku»kku ykðu÷k Au, ºký «ríkÄúwrðÞfku»kku ytzfík÷ íkhV ßÞkhu fuLÿMÚkfku»k çku ÄúwrðÞ fku»kfuLÿ MkkÚku økkuXðkÞ Au.
- ykð]íkçkesÄkheLkku ¼úwýÃkwx ÃkwÏíkíkkyu 7 fku»keÞ yLku 8 fku»kfuLÿeÞ nkuÞ Au.

//M2//QN16//SUB//DL0

ykð]ík çkesÄkhe{kt ÷kûkýef ¼úwýÃkwx{kt fku»kkuLke økkuXðýe Mk{òðku.

//X

¼úqýÃkwx{kt fku»kkuLke ÷kûkrýf økkuXðýe Lke[u {wsçk òuðk
{¤u Au.
ytz«MkkÄLk :

- ytzrAÿ íkhVLkk ºký fku»kku ¼uøkk {¤u Au, suLku ytz«MkkÄLkLke h[Lkk fnu Au.
- ytz«MkkÄLk{kt çku MknkÞf fku»kku yLku yuf ytzfku»kLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.
- MknkÞf fku»kku, ytzrAÿLke xku[ íkhV yuf rðrþü «fkhLkwt MÚkw÷Lk Ähkðu Au, suLku íktíkw{Þ «MkkÄLk fnu Au, su ÃkhkøkLkr÷fkLku MknkÞf fku»kku{kt ÃknkU[kzðkLkwt fkÞo fhu Au.

«ríkÄúwðeÞ fku»kku :

- ºký fku»kku ytzfík÷ íkhV økkuXðkÞ Au, suLku «ríkÄúwðeÞ fku»kku fnu Au.

fuLÿMÚk fku»k :

- {æÞMÚk {kuxku fku»k rîÄúwðeÞ fku»kfuLÿku Ähkðu Au.

yk{, ykð]íkçkesÄkheLkku ÷kûkrýf ¼úqýÃkwx ÃkwÏíkíkkyu
8 fku»kfuLÿeÞ Ãkhtíkw 7 fku»keÞ h[Lkk Ähkðu Au.

//M2//QN17//SUB//DL0

íkVkðík ykÃkku : ÷½wçkeòýwsLkLk yLku {nkçkeòýwsLkLk

//X

÷½wçkeòýwsLkLk | {nkçkeòýwsLkLk
1. | ÃkhkøkhsLkk rLk{koýLke r¢ÞkLku ÷½wçkeòýwsLkLk fnu Au. | 1. | ytzf rLk{koýLke r¢ÞkLku {nkçkeòýwsLkLk fnu Au.
2. | ÃkwtfuMkhLkk yøkú¼køku ykðu÷k ÃkhkøkkþÞ{kt yk ½xLkk òuðk {¤u Au. | 2. | †efuMkhLkk ík÷MÚk¼køku ykðu÷k ytzkþÞ{kt yk ½xLkk òuðk {¤u Au.
3. | Ãkhkøk{kík]fku»k (2 n) Lkwt rð¼ksLk yÄeofhý îkhk Úkíkkt Ãkhkøk[íkw»fLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au. | 3. | «Ëun{kt {nkçkeòýw {kík]-fku»k (2 n)Lkwt rð¼ksLk yÄeofhý îkhk [kh yuffeÞ {nkçkeòýw hu¾eÞ økkuXðýe yu «kÃík ÚkkÞ Au.
4. | Ãkhkøk[íkw»f þw»f çkLkíkkt MVkuxLk îkhk yuffeÞ Ãkhkøkhs Aqxe Ãkzu Au. | 4. | [kh {nkçkeòýwyku Ãkife ºký {nkçkeòýwyku yðLkík Ãkk{u Au yLku yuf s {nkçkeòýw Mkr¢Þ (n) hnu Au.

//M3//QN18//SUB//DL0

xqtfLkkUÄ : Mktð]ík Ãkw»Ãkku (Cleistogamous) yÚkðk nðkE Ãkw»ÃkkuLkku þku yÚko Au ? þwt Mktð]ík Ãkw»Ãkku{kt ÃkhkøkLkÞLk ÚkkÞ Au ? ík{khk sðkçk {kxu fkhý ykÃkku.

//X

fux÷ef ðLkMÃkríkyku suðe fu ðkÞku÷k, yçkwxe yLku fku{ur÷Lkk{kt çku «fkhLkkt Ãkw»Ãkku MkòoÞ Au.
(i) Mktð]ík Ãkw»Ãkku (ii) nðkE Ãkw»Ãkku :
(i) Mktð]ík Ãkw»Ãkku (Cleistogamous) :
yk Ãkw»Ãkku õÞkhuÞ ¾e÷íkkt LkÚke yux÷u fu Ãkw»ÃkeÞ fr÷fk MðYÃku s hnu Au.
ykðkt Ãkw»Ãkku{kt ÃkhkøkkþÞ yLku ÃkhkøkkMkLk yufçkeòLke ¾qçk LkSf nkuÞ Au.
ßÞkhu Ãkw»ÃkeÞfr÷fk{kt ÃkhkøkkþÞLkwt MVkuxLk ÚkkÞ, íÞkhu Ãkhkøkhs ÃkhkøkkMkLkLkk MktÃkfo{kt ykðu Au.
yk{, Mktð]ík Ãkw»Ãkku{kt MÃküÃkýu MðV÷Lk òuðk {¤u Au. fkhýfu, Ãkh-ÃkhkøkhsLke ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkrÃkík ÚkðkLke fkuE íkf hnuíke LkÚke.
Mktð]ík Ãkw»Ãkku{kt ÃkhkøkLkÞLkLke økuhnkshe{kt Ãký çkes MksoLk ÚkkÞ Au.
(ii) nðkE Ãkw»Ãkku (Chasmogamous) :
yLÞ òríkyku{kt òuðkt {¤íkkt Ãkw»Ãkku suðktt s nkuÞ Au, su{Lkk ÃkhkøkkþÞ yLku ÃkhkøkkMkLk ¾wÕ÷kt nkuÞ Au.
WÃkhe ¼qr{f «hkuníktºk Ãkh MÚkkLk Ãkk{u Au.

//M2//QN19//SUB//DL0

xqtf LkkUÄ : MðÃkhkøkLkÞLk yux÷u þwt ? íkuLkk «fkhku Mk{òðku. yÚkðk ÃkhkøkLkÞLkLkk fkuE Ãký çku «fkh Mk{òðku.(MAY 2021) yÚkðk ykuxkuøku{e (Mð V÷Lk) yLku økuExkuLkkuøku{e Mk{òðku. yÚkðk Mk{òðku : økuExkuLkkuøku{e yLku Ãkhðþ.

//X

MðÃkhkøkLkÞLk :
yuf s ðLkMÃkríkLkk yuf Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkþÞ{ktÚke Ãkhkøkhs íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚk¤ktíkh ÚkkÞ íkuLku MðÃkhkøkLkÞLk fnu Au.
yk r¢Þk rî®÷øke Ãkw»Ãkku íku{s yuf®÷øke Ãkw»Ãkku, su yuf s ðLkMÃkrík (yufMkËLke ÃkrhÂMÚkrík) WÃkh ÚkkÞ Au.
MðÃkhkøkLkÞLke yk «r¢ÞkLku çku «fkhku{kt ðnU[e þfkÞ Au.
(i) ykuxkuøku{e (MðV÷Lk) (ii) økuExkuLkkuøku{e
(i) ykuxkuøku{e (MðV÷Lk) :
yk «fkh{kt, íku s Ãkw»Ãk{kt ÃkhkøkLkÞLk ÚkkÞ Au.
ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚk¤ktíkh ÚkkÞ Au.
fwËhíke heíku MðV÷Lk rî®÷øke Ãkw»Ãkku{kt s þõÞ çkLku Au.
ynª Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk yLku ÃkhkøkkþÞ yuf s Mk{Þu ÃkrhÃkõð ÚkðkÚke yk MkwrðÄk «kÃík ÚkkÞ Au.
(ii) økuExkuLkkuøku{e :
ÃkhkøkkþÞ{kt ÃkhkøkhsLkwt íku s ðLkMÃkríkLkk yLÞ Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkrÃkík ÚkðkLke r¢Þk Au.
økuExkuLkkuøku{e yu fkÞkoí{f heíku ÃkhÃkhkøkLkÞLk Au, fkhý fu, íku{kt Ãkhkøkðknfku ¼køk ÷u Au.
sLkerLkf árüyu íku MðV÷Lk MkkÚku Mk{kLkíkk Ähkðu Au, fkhýfu ynª Ãkhkøkhs yu s ðLkMÃkrík ÃkhÚke ykðu Au. yux÷u fu sLkeLkçktÄkhý Mk{kLk nkuÞ Au.
(ii) Ãkhðþ (Xenogamy) :
ÃkhkøkkþÞ{ktÚke ÃkhkøkhsLkwt yLÞ ðLkMÃkríkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkÃkLkLke r¢Þk Au.
Ãkhðþ (ÍuLkkuøku{e) yuðk «fkhLkwt ÃkhkøkLkÞLk Au fu su{kt ÃkhkøkkMkLk Ãkh sLkerLkf r¼LLkíkk Ähkðíke Ãkhkøkhs MÚkkrÃkík ÚkkÞ Au.

//M4//QN20//SUB//DL0

sirðf ½xfku îkhk ÃkhkøkLkÞLk Mk{òðku.yÚkðk «kýe îkhk ÃkhkøkLkÞLk (Íqrf÷e) rðMík]ík heíku Mk{òðku.

//X

{kuxk ¼køkLke MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku Ãkhkøkðknfku íkhefu rðrðÄ «kýeykuLkku WÃkÞkuøk fhu Au. {Ä{k¾e, ÃkíktrøkÞkt, {k¾e, ¼]tøkfexfku (Beetles), ¼{heyku (Wasps), feze, VqËkt (Moths), Ãkûkeyku (MkLkçkzo = Ëuð[f÷e y™u n®{øk çkzo = økwtsLk Ãkûke) íkÚkk [k{k[erzÞwt, Mkk{kLÞ Ãkhkøkðknfku Au.
«kýeyku Ãkife fexfku ¾kMk fheLku {Ä{k¾eyku yu «¼kðe sirðf Ãkhkøkðknfku Au.
{kuxkt «kýeyku suðkt fu, «kR{ux (÷u{qh), ð]ûkkhkune íkeûý Ëktíkðk¤kt fkuíkhíkkt (fíkoLkþe÷) «kýeyku (Arboreal Rodents) yÚkðk MkheMk]Ãkku (økufku økhku¤e y™u fk®[zku) (Gecko Lizard and Garden Lizard) ðøkuhu fux÷ef òríkyku{kt Ãkhkøkðknfku íkhefu LkkUÄkÞkt Au.
{kuxk ¼køkLkkt fex Ãkhkrøkík Ãkw»Ãkku {kuxu ¼køku {kuxkt, htøkçkuhtøke, MkwøktÄ y™u {ÄwhMkÚke Mk{]Ø nkuÞ Au.
ßÞkhu Ãkw»Ãkku LkkLkkt nkuÞ íÞkhu ½ýkt Ãkw»Ãkku yufXkt ÚkE Ãkw»ÃkrðLÞkMk çkLkkðu Au. suÚke íku æÞkLkkf»kof çkLku yLku «kýeyku Ãkw»ÃkkuLkk htøk yLku/yÚkðk MkwøktÄÚke ykf»kkoÞ Au.
{k¾eyku y™u ¼]tøkfexfku (Beetles)Úke Ãkhkrøkík Ãkw»Ãkku yk «kýeykuLku ykf»koðk øktËe ËwøkOÄ Mksuo Au.
ÃkwhMfkh (Reward) ÃkØrík :

- «kýeykuLke {w÷kfkíkku rLkrùík fhðk, Ãkw»Ãkku yk «kýeykuLku ÃkwhMfkh (Reward) ykÃku Au.
- {ÄwÿÔÞ (Nectar) y™u Ãkhkøkhs yu Ãkw»Ãk îkhk «kýeykuLku {¤íkk Mkk{kLÞ ÃkwhMfkh Au.
- yk ÃkwhMfkhLke «krÃík nuíkw, yk {w÷kfkíke «kýeyku ÃkhkøkkþÞ y™u ÃkhkøkkMkLkLkk MktÃkfo{kt ykðu Au.
- yk «kýeykuLkku Ëun ÃkhkøkhsLkwt ykðhý {u¤ðu Au, «kýe îkhk Ãkhkrøkík Ãkw»Ãkku{kt Ãkhkøkhs [efkþÞwõík nkuÞ Au. ßÞkhu yk «kýe ÃkkuíkkLkk Ëun Ãkh Ãkhkøkhs MkkÚku ÃkhkøkkMkLkLkk MktÃkfo{kt ykðu Au, íÞkhu ÃkhkøkLkÞLk ÚkkÞ Au.
- fux÷ef òríkyku{kt Ãkw»ÃkeÞ ÃkwhMfkh MðYÃku íku{Lku #zkt {qfðk {kxuLkwt Mk÷k{ík MÚkkLk Ãkqhwt Ãkkzu Au; íkuLkwt WËknhý Au Mkqhý (Amorphophallus)Lkwt Ÿ[wt Ãkw»Ãk (íku Ãkw»Ãk s Ãkkuíku 6 VqxLke Ÿ[kE Ähkðu Au).
- VqËktLke òrík y™u Þw¬k ðLkMÃkrík yufçkeò ðøkh ÃkkuíkkLkwt SðLk[¢ Ãkqýo fhe þfíkk LkÚke. VqËkt ÃkkuíkkLkkt #zkt çkeòþÞLkk Ãkku÷ký{kt {qfu Au y™u Ãkw»Ãk íkuLkk çkË÷k{kt VqËkt îkhk Ãkhkrøkík ÚkkÞ Au. ßÞkhu çkesLkku rðfkMk þY ÚkkÞ íÞkhu s VqËktLke RÞ¤ fu rzB¼ (Larvae) #zkt{ktÚke çknkh
  ykðu Au.

÷qtxkhwt : ½ýk fexfku ÃkhkøkLkÞLk «uÞko ðøkh Ãkhkøkhs y™u {ÄwhMkLkku WÃkÞkuøk fhu Au. yk Ãkw»Ãk {w÷kfkíkeykuLku Ãkhkøkhs/{ÄwhMkLkk ÷qtxkhwtyku fnuðkÞ Au.

//M4//QN21//SUB//DL0//EQ

ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkríkyku{kt ysið Ãkhkøkðknfku îkhk ÃkhkøkLkÞLk Mk{òðku. yÚkðk ÃkðLk îkhk ÃkhkøkLkÞLk (yuLke{kurV÷e) Mk{òðku. yÚkðk Ãkkýe îkhk ÃkhkøkLkÞLk (nkEzÙkuVe÷e) Mk{òðku. yÚkðk ður÷MLkurhÞk yLku ËrhÞkE ½kMk{kt ÃkhkøkLkÞLkLke r¢Þk Mk{òðku.

//X

ysið Ãkhkøkðknfku : (1) ÃkðLk (2) Ãkkýe
(1) ÃkðLk îkhk ÃkhkøkLkÞLk (yuLke{kurV÷e) :
Mkk{kLÞ heíku ykðe ðLkMÃkrík{kt Ãkw»Ãk yuf®÷øke nkuÞ Au.
ynª Ãkhkøkhs {kuxk sÚÚkk{kt WíÃkLLk ÚkkÞ Au, fkhýfu íkuLkk ÔÞÞLke Mkt¼kðLkk Ÿ[e hnu Au.
Ãkhkøkhs LkkLke, Mkqfe, ÷eMke yLku n÷fe nkuÞ Au.
LkhÃkw»Ãkku Mkk{kLÞ heíku ðÄw Ÿ[kEyu økkuXðkÞu÷k nkuÞ Au yLku {kËk Ãkw»Ãkku ðLkMÃkrík Ãkh Lke[k rðMíkkh{kt økkuXðkÞ Au.
ÃkðLk Ãkhkrøkík Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLk þkr¾ík, ÃkªAktÞwõík, hku{{Þ yLku [efkþÞwõík nkuÞ Au.
Ãkw»Ãkku rðrþü ykfkh, htøk, ðkMk fu {ÄÞwõík nkuíkkt LkÚke. Ëk.ík. {fkE, ½kMk, Lkkr¤Þuhe
ðkík-Ãkhkrøkík Ãkw»Ãkku Mkk{kLÞík: yuf ytzf Þwõík çkeòþÞ Ähkðíkkt yLkuf Ãkw»Ãkku Ähkðíkku Ãkw»ÃkrðLÞkMk Ähkðu Au.
(2) Ãkkýe îkhk ÃkhkøkLkÞLk (nkEzÙkurV÷e) :
¾qçk s ykuAe {kºkk{kt ÷øk¼øk 30 sux÷e {ÞkorËík «òríkyku{kt òuðk {¤u Au.
su{ktLke {kuxk ¼køkLke s÷eÞ yufË¤e Au.
{eXk ÃkkýeLke fux÷ef s÷Ãkhkrøkík ðLkMÃkríkykuLkk WËknhý íkhefu ËrhÞkE ½kMk suðktt fu ÍkuMxuhkLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.
ður÷MLkurhÞk :
{kËk Ãkw»Ãkku ÃkkuíkkLkk ÷ktçkk ð]tík ðzu ÃkkýeLke MkÃkkxe Ãkh ykðu Au.
Lkh Ãkw»Ãkku fu Ãkhkøkhs ÃkkýeLke MkÃkkxe Ãkh {wõík ÚkkÞ Au.
íkuyku rLkr»¢Þ heíku s÷«ðkn îkhk ðnLk Ãkk{e íku{ktLkk fux÷ktf {kËk Ãkw»ÃkkuLkk ÃkhkøkkMkLk MkwÄe ÃknkU[u Au.
ÍkuMxuhk :
ËrhÞkE ½kMk{kt {kËk Ãkw»Ãkku Ãkkýe{kt rLk{øLk hnu Au.
Ãkhkøkhs ÃkkýeLke ytËh {wõík ÚkkÞ Au.
ykðe òríkyku{kt Ãkhkøkhs ÷ktçke, Ãkèe{Þ nkuÞ Au.
{kuxk ¼køkLke s÷Ãkhkrøkík òríkyku{kt Ãkhkøkhs ¼usÚke hûký {kxu &÷u»{Úke (BÞwMke÷uÍ) ykðrhík nkuÞ Au.

//M4//QN22//SUB//DL0

MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku MðÃkhkøkLkÞLkLku yðhkuÄðk yLku ÃkhÃkhkøkLkÞLkLku W¥kusðk {kxu fE fE «ÞwÂõíkyku rðfMkkðu Au ? Mk{sqíkeËþof LkkUÄ fhku.

yÚkðk
MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku{kt çkkÌkMktðÄoLk «ÞwÂõíkyku LkkUÄku.
yÚkðk
Mð-yMktøkíkíkk þwt Au? Mð-yMktøkíkíkkðk¤e òríkyku{kt Mð-ÃkhkøkLkÞLk «r¢Þk çkesrLk{koý MkwÄe þk {kxu ÃknkU[e þfíke LkÚke ?
yÚkðk
Ãkw»Ãkku îkhk MðÃkhkøkLkÞLk hkufðk {kxu rðfMkkðu÷e çku fkÞoÃkØrík sýkðku.

//X

{kuxk ¼køkLke MkÃkw»Ãke ðLkMÃkríkyku rî®÷øke Ãkw»Ãkku Mksuo Au.
Ãkhkøkhs íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLkLkk MktÃkfo{kt ykððkLkwt ÃkMktË fhu Au.
Mkíkík Mð-ÃkhkøkLkÞLk yu ytík:MkðÄoLk Ëçkký{kt Ãkrhý{u Au.
MkÃkw»Ãk ðLkMÃkríkyku MðÃkhkøkLkÞLkLku yðhkuÄðk yLku Ãkh-ÃkhkøkLkÞLku W¥kusðk {kxu ½ýe «ÞwÂõíkyku rðfMkkðu Au.

(1) Ãk]Úkf Ãkõðíkk :

- fux÷ef òríkyku{kt, ÃkhkøkhsLke {wÂõík yLku ÃkhkøkkMkLkLke økúnýûk{íkkLkku íkk÷{u÷ nkuíkku LkÚke.
- ÃkhkøkkMkLk økúnýþe÷ çkLku íku Ãknu÷kt s Ãkhkøkhs {wõík ÚkkÞ yÚkðk Ãkhkøkhs {wõík ÚkkÞ íkuLkk ½ýk Mk{Þ Ãknu÷kt ÃkhkøkkMkLk økúnýþe÷ çkLku Au.

(2) rð»k{ ÃkhkøkðkrnLke :

- çkeS fux÷ef òríkyku{kt ÃkhkøkkþÞ yLku ÃkhkøkkMkLk swËkt swËkt MÚkkLkkuyu ykðu÷ nkuÞ Au.
- suÚke íku s Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkMkLkLkk MktÃkfo{kt Ãkhkøkhs õÞkhuÞ ykðe þfíke LkÚke.
- yk çktLku «ÞwÂõíkyku MðV÷LkLku yðhkuÄu Au.

(3) MððtæÞíkk/MðyMktøkíkíkk :

- ºkeS «ÞwÂõík, su ytík:MktðÄoLkLku yxfkðu Au, íku Mð-yMktøkíkíkk fnuðkÞ Au.
- yk yuf sLkerLkf r¢Þk Au yLku MðÃkhkøkLku hkufeLku yðhkuÄeLku MºkefuMkh{kt ÃkhkøkhsLkk ytfwhý fu ÃkhkøkLkr÷fkLkk rðfkMkLku yðhkuÄe ytzfkuLku Vr÷ík Úkíkkt yxfkðu Au.

(4) yuf®÷økíkk :

- MðÃkhkøkLkÞLkLku yxfkððkLke yLÞ yuf «ÞwÂõík Au, fu yuf®÷øke Ãkw»Ãkku WíÃkLLk Úkðk.
- òu Lkh yLku {kËk çktLku «fkhLkkt Ãkw»Ãkku yuf s ðLkMÃkrík Ãkh MÚkkrÃkík nkuÞ (yufMkËLke) suðktt fu rËðu÷k yLku {fkE{kt MðV÷Lk yxfkðe þfkÞ, Ãkhtíkw økuExkuLkkuøku{e Lknª.
- rîMkËLke ðLkMÃkrík MðV÷Lk yLku økuExkuLkkuøku{e çktLku yxfkðu Au. Ëk.ík. ÃkÃkiÞkt

//M4//QN23//SUB//DL0//EQ

Ãkhkøkhs †efuMkh yktíkhr¢Þk yuf «fkhLke r¢Þkí{f økríkþe÷ «r¢Þk Au – Mk{òðku.

yÚkðk
Ãkhkøkhs-†efuMkh yktíkhr¢Þk ðýoðku.

//X

s. ÃkhkøkhsLkwt ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkÃkLkÚke ÷ELku ÃkhkøkLkr÷fkLkku ytzf{kt «ðuþLku Mkk{qrnf heíku Ãkhkøkhs-†efuMkh yktíkhr¢Þk fnu Au.
ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkÃkLk Ãkk{íke Ãkhkøkhs Mktøkík fu yMktøkík nkuÞ íkuðwt rLkrùík nkuíkwt LkÚke.
ÃkhkøkkMkLk ÃkhkøkhsLku (Mktøkík fu yMktøkík) yku¤¾ðkLke ûk{íkk Ähkðu Au.
òu Ãkhkøkhs Mkk[k «fkhLke (Mktøkík íkus òrík) nkuÞ íkku †efuMkh íkuLkku Mðefkh fhu Au.
òu Ãkhkøkhs yMktøkík (yLÞ òrík) «fkhLke nkuÞ, íkku †efuMkh ÃkhkøkhsLkwt ytfwhý yÚkðk ÃkhkøkLkr÷fkLke
ð]rØLku yðhkuÄu Au.
ÃkhkøkhsLku yku¤¾ðkLke †efuMkhLke ûk{íkkLku ykÄkhu ÃkhkøkhsLke Mðef]rík fu yMðef]rík ÚkkÞ Au.
†efuMkh MkkÚku yktíkhr¢Þk fhíkkt ÃkhkøkhsLkk hkMkkÞrýf ½xfku {æÞMÚke íkhefu ðíkuo Au.
Mktøkík ÃkhkøkLkÞLkLku yLkwMkheLku Ãkhkøkhs ÃkhkøkkMkLk Ãkh fkuE yuf sLkLkrAÿkuLkk {køkuo ÃkhkøkLkr÷fkLkwt MksoLk fhu Au.
Ãkhkøkhs{kt Mk{krðü ½xfku ÃkhkøkLkr÷fk{kt ðnLk Ãkk{eLku çkeòþÞ{kt ÃknkU[u Au.
ÃkhkøkLkr÷fk ßÞkhu çkeòþÞ{kt ÃknkU[u Au, íÞkhu ytzrAÿ îkhk ytzf{kt «ðuþu Au.
MknkÞffku»kkuLkk ytzrAÿeÞ Auzu ykðu÷ íktíkw{Þ ½xfku ÃkhkøkLkr÷fkLku «ðuþ {kxu {køkoËþoLk ykÃku Au.
yk{, Ãkhkøkhs-†efuMkh yktíkhr¢Þk yuf «fkhLke r¢Þkí{f økríkþe÷ «r¢Þk Au.

//M3//QN24//SUB//DL0

rî®÷øke Ãkw»Ãkku Ähkðíke ðLkMÃkrík{kt f]rºk{ MktðÄoLk {kxu fE fE ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk fuðe heíku fhþku ?

yÚkðk
Ãkkf MkwÄkhýk fkÞo¢{ {kxuLke f]rºk{ MktðÄoLk {kxu fE fE ÃkØrík yÃkLkkðþku - Mk{òðku.
yÚkðk
fkuÚk¤e [Zkððe (bagging) íkfLkef þwt Au ? ðLkMÃkrík MktðÄoLk - fkÞo¢{{kt yk fuðe heíku WÃkÞkuøke Au ?
yÚkðk
ðtæÞefhýLkku yÚko þwt Au ? yuf ðLkMÃkrík MktðÄof õÞkhu yLku fuðe heíku yk íkf™efLkku WÃkÞkuøk fhu Au.

//X

f]rºk{ MktðÄoLk, Ãkkf MkwÄkhýk fkÞo¢{ {kxuLke ÃkØrík{ktLkku yuf {wÏÞ «Míkkð Au.
yk «fkhLkk MktðŠÄík «Þkuøkku{kt, ÃkhkøkLkÞLk {kxu {kºk RÂåAík ÃkhkøkhsLkku WÃkÞkuøk ÚkkÞ yLku ÃkhkøkkMkLkLku yMktøkík ÃkhkøkhsÚke hrûkík fhðk{kt ykðu Au.
yk «Þkuøk{kt çku ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðu Au.
(i) ðtæÞefhý (emasculation)
(ii) fkuÚk¤e [Zkððe (bagging)

(i) ðtæÞefhý (emasculation) :

- rî®÷øke Ãkw»Ãk{kt, [erÃkÞkLke {ËËÚke Ãkw»Ãkfr÷fk{ktÚke ÃkhkøkkþÞLku íkuLkwt MVkuxLk ÚkkÞ íku Ãknu÷kt Ëqh fhðk{kt ykðu Au, yk «r¢ÞkLku ðtæÞefhý fnu Au.

(ii) fkuÚk¤e [Zkððe (bagging) :

- E{uMõÞw÷uþLk fhu÷ Ãkw»ÃkkuLku {erýÞk fkøk¤{ktÚke çkLkkððk{kt ykðu÷e rLkrùík fËLke fkuÚk¤eÚke Zktfðk{kt ykðu Au, yk r¢ÞkLku fkuÚk¤e [Zkððe fnu Au.
- íku yMktøkík ÃkhkøkhsLku hkufeLku ÃkhkøkkMkLkLku yþwØ Úkíktw yxfkðu Au.
- fkuÚk¤e [Zkðu÷ Ãkw»ÃkLkk †efuMkhLkk ÃkhkøkkMkLk økúnýþe÷ çkLku íÞkhu Lkh Ãkw»ÃkLkk ÃkhkøkkþÞ{ktÚke yufrºkík fhu÷ ÃkrhÃkõð ÃkhkøkhsLku yLÞ ðLkMÃkríkLkk ÃkhkøkkMkLk Ãkh Aktxðk{kt ykðu Au yLku VheÚke yk Ãkw»ÃkLku fkuÚk¤e [Zkððk{kt ykðu Au.

//M3//QN25//SUB//DL0//EQ

ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkrík{kt çkuðztw V÷Lk Mk{òðku.

yÚkðk
MkÃkw»Ãke ðLkMÃkrík{kt çkuðztw V÷Lk ðýoðku. (ykf]rík sYhe LkÚke)

//X

ÃkhkøkkMkLk Ãkh «MÚkkrÃkík ÃkhkøkhsLkku rðfkMk Úkíkkt ÃkhkøkLkr÷fk rðfMku Au.
ÃkhkøkLkr÷fk ÃkhkøkðkrnLke{kt rðfrMkík ÚkkÞ Au yLku çkeòþÞ{kt «ðuþe ytzf (çkeòtz) ÃkkMku ÃknkU[u Au.
yk Mk{Þu ÃkhkøkLkr÷fkLkk Ãkku÷ký{kt çku LkhsLÞwyku Mk{krðü nkuÞ Au.
ytzf rðfkMk Ãkk{e ¼úqýÃkwxLkwt MksoLk fhu Au.
ÃkhkøkLkr÷fk ytzrAÿ{kt ÚkELku ¼úqýÃkwx{kt «ðuþu Au. íkuLkk yk «ðuþ Ëhr{ÞkLk íkuLkku xku[Lkku ¼køk íkqxu Au.
ytz«MkkÄLkLkk MknkÞf fku»kku Ãký rð½xLk Ãkk{u Au, suÚke çku LkhsLÞw ¼úqýÃkwx{kt MknkÞf fku»kkuLkk fku»khMk{kt {wõík ÚkkÞ Au.
yk íkçk¬u ¼úqýÃkwx{kt yuf ytzfku»k, yuf rîíkeÞf fku»kfuLÿ yLku ºký «ríkÄúwðeÞ fku»kku nkuÞ Au.
çku LkhsLÞw ÃkifeLkku yuf, ytzfku»k íkhV ðnLk Ãkk{e íkuLkk fku»kfuLÿ MkkÚku òuzkÞ Au, suÚke MktÞwø{Lk h[kÞ Au, yk{, rîfeÞ Þwø{Lks h[kÞ Au íku ytzrAÿ íkhVLkk Auzu nkuÞ Au.
yLÞ LkhsLÞw ¼úqýÃkwxLkk {æÞ{kt ykðu÷k rîŒeÞf fku»kfuLÿ íkhV «Þký fhe íkuLke MkkÚku òuzkELku rºkfeÞ «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»kfuLÿ (PEN)Lkwt rLk{koý fhu Au. yk{, ºký yuffeÞ fku»kfuLÿ òuzkýLku rºkfeÞ òuzký fnu Au.
yk{, çku h[Lkkyku ytzfku»k yLku rîíkeÞf fku»kfuLÿLkk V÷Lk Úkíkkt nkuðkÚke yk «fkhLkk V÷LkLku çkuðzwt V÷Lk fnu Au.

//M3//QN26//SUB//DL0

ÃkhkøkkMkLk Ãkh MÚkkrÃkík ytfwrhík ÃkhkøkhsLke {ËËÚke «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»k (PEC)Lkku rðfkMk Mk{òðku.yÚkðk rºkfe Þ òuzký þwt Au ? yk fÞk yLku fuðe heíku ÚkkÞ Au? rºkfeÞ òuzký{kt ¼køk ÷uíkk fku»kfuLÿkuLkk Lkk{ ykÃkku.

//X

ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkrík{kt ÃkhkøkkMkLk Ãkh ÃkhkøkhsLkk ytfwhýÚke rLk{koý Ãkk{u÷e ÃkhkøkLkr÷fk çku LkhsLÞwykuLku ¼úqýÃkwx{ktLkk MknkÞffku»kLkk fku»khMk{kt {wõík fhu Au.
çku LkhsLÞw ÃkifeLkku yuf LkhsLÞw ¼úqýÃkwxLkk {æÞ{kt ykðu÷ rîíkeÞf fku»kfuLÿ íkhV «Þký fhe íkuLke MkkÚku òuzkE rºkfeÞ «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»kfuLÿ (Primary Endosperm Nucleus - PEN)Lkwt rLk{koý ÚkkÞ Au.
yk{, ºký yuffeÞ fku»kfuLÿLkk òuzkýLku rºkfeÞ òuzký fnu Au.
{æÞMÚk fku»k rºkfeÞ òuzký çkkË «kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»k (Primary Endosperm Cell - PEC){kt Ãkrhý{u Au yLku ¼úqýÃkku»k íkhefu rðfkMk Ãkk{u Au.

//M4//QN27//SUB//DL0

ykð]íkçkesÄkhe{kt ®÷øke «sLkLkLke ytrík{ LkeÃksLke h[Lkkí{f yLku r¢Þkí{f [[ko fhku. (ykf]rík

sYhe LkÚke)

yÚkðk
çkesLke h[LkkLke MkrðMík]ík Mk{sqíke ykÃkku.

//X

ykð]íkçkesÄkhe{kt çkes yu ®÷øke«sLkLkLke ytrík{ LkeÃks Au.
çkes V¤Lke ytËh rLk{koý Ãkk{u Au.
çkes ÷kûkrýf heíku çkeòðhý/çkeòðhýku, çkesÃkºk/çkesÃkºkku yLku ¼úqýÄhe Ähkðu Au.
çkesÃkºk :

- ¼úqýLkk çkesÃkºkku Mkh¤ h[Lkk Ähkðu Au. Mkk{kLÞ heíku yLkk{ík ¾kuhkfLkku Mktøkún fhe (rþBçke fw¤{kt) òzwt yLku Vw÷u÷wt çkLku Au.
- ÃkwÏíkçkes{kt ¼úqýÃkku»kLke nkshe fu økuhnksheLku æÞkLk{kt hk¾eLku íkuLkkt çku «fkh Au:

(1) y¼úqýÃkku»ke çkes yLku (2) ¼úqýÃkku»ke çkes
(1) y¼úqýÃkku»ke çkes :
ÃkwÏíkçkes ykÕçÞwr{Lk ðøkh – ykÕçÞwr{Lk {wõík fu y¼úqýÃkku»ke nkuÞ Au.
y¼úqýÃkku»ke çkes{kt MÚkkÞe ¼úqýÃkku»k nkuíkku LkÚke, fkhý fu ¼úqýLkk rðfkMk Ëhr{ÞkLk Œu MktÃkqýo ðÃkhkE òÞ Au. (Ëk.ík. ðxkýk, {økV¤e)
(2) ¼úqýÃkku»ke çkes :
ykÕçÞwr{LkÞwõík fu ¼úqýÃkku»ke çkes ¼úqýÃkku»kLkku ¼køk ò¤ðe hk¾u Au, fkhý fu íku ¼úqýLkk rðfkMk Ëhr{ÞkLk MktÃkqýo ðÃkhkE síkku LkÚke. (Ëk.ík. ½ô, {fkE, sð, rËðu÷k)
çkesËunþu»k:

- õÞkhuf fux÷kf çkes{kt «ËunLkku fux÷kuf ¼køk ðÃkhkÞk ðøkhLkku r[h÷øLk MðYÃku hnu Au. ykðk MÚkkÞe r[h÷øLk «ËunLku çkesËunþu»k (Perisperm) fnu Au. (Ëk.ík. {he yLku çkex)

çkeòðhýku

- ytzfkðhýku nðu Mk¾ík hûký ykÃkLkkhkt çkeòðhýku Au.
- rîË¤e çkesLkk çkeòðhýLku çku Ãkz nkuÞ Au.
- çknkhLkwt {sçkqík yLku Ãke¤kþ Ãkzíkwt Ãkz çkkÌk çkeòðhý (testa) fnuðkÞ Au.
- ytËhLkwt Ãkkík¤tw yLku ÃkkhËþof Ãkz ytík:çkeòðhý (tegmen) fnuðkÞ Au.

ytzfrAÿ (çkesrAÿ)

- çkes{kt yuf LkkLkk rAÿ MðYÃku çkeòðhý{kt hnu Au.
- íku çkeòtfwhý Ëhr{ÞkLk ykuÂõMksLk yLku ÃkkýeLkk «ðuþ {kxu yLkwfq¤íkk fhe ykÃku Au.

çkesfuLÿ

- çkesfuLÿ yu çkeòðhý WÃkh yuf zk½-[kXk MðYÃku ykðu÷w Au, su rðfMkíkkt çkesLkwt V¤ MkkÚkuLkwt òuzký Ëþkoðu Au.

ÃkwÏíkçkes

- çkes ÃkwÏík çkLku yux÷u íku{kt hnu÷kt ÃkkýeLkwt «{ký ½xu Au yLku çkes ðÄw þw»f (íkuLkk sÚÚkk (mass)Lkk
  10-15% ¼us) çkLku Au.
- ¼úqýLke Mkk{kLÞ [ÞkÃk[rÞf r¢Þkyku Äe{e Ãkzu Au.
- ¼úqý rLkr»¢Þ íkçk¬k{kt «ðuþu Au, suLku Mkw»kwÃíkíkk (dormancy) fnu Au.
- çkesLku MkkLkwfq¤ ÃkrhÂMÚkrík (Ãkqhíkku ¼us, O 2 yLku MkkLkwfq¤ íkkÃk{kLk) «kÃík Úkíkkt íku ytfwrhík ÚkkÞ Au.

//M2//QN28//SUB//DL0

yuf Vr÷ík çkeòtz{kt Þwø{Lks Úkkuzk Mk{Þ {kxu Mkw»kwÃík hnu Au, íku rðþu ík{u þwt rð[khku Aku ?

//X

¼úqýÃkwx{kt Lkh sLÞwLkk ytzfku»k MkkÚkuLkk òuzkýLkk Ãkrhýk{u Vr÷íkktz çkLku Au.
Þwø{Lks (2 n) nðu Úkkuzku Mk{Þ rðhk{e yðMÚkk{ktÚke ÃkMkkh ÚkkÞ Au yLku ¼úwýÃkku»kLkk rLk{koýLke hkn swyu Au.
rºkfeÞ òuzkýLkk Ãkrhýk{u çkLkíkk «kÚkr{f ¼úqýfku»k fku»kfuLÿ (PEN){ktÚke ¼úqýÃkku»kLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au.
¼úqýÃkku»kLkk rLk{koý çkkË Þwø{Lks{ktÚke ¼úqýLkku rðfkMk þY ÚkkÞ Au.
¼úqýÃkku»k yu rðfkMk Ãkk{íkkt ¼úqýLku Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzu Au.

//M2//QN29//SUB//DL0

Mk{òðku : ¼úqýÃkku»k.

yÚkðk
çkuðzk V÷LkLkk ytíku ºkefeÞ òuzký îkhk rLk{koý Ãkk{íke h[Lkk rðþu [[ko fhku.

//X

«kÚkr{f ¼úqýÃkku»k fku»k (PEC) ðkhtðkh rð¼ksLk Ãkk{e rºkfeÞ ÃkuþeLkwt rLk{koý fhu Au.
yk ÃkuþeLkk fku»kku Mktr[ík ¾kuhkfÚke Mk{]Ø nkuÞ Au. yLku rðfMkíkk ¼úqýLku Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzðk{kt WÃkÞkuøk{kt ÷uðkÞ Au.
PEN ðkhtðkh fku»kfuLÿeÞ rð¼ksLk Ãkk{e {kuxe MktÏÞk{kt fku»kfuLÿku Mksuo Au. yk yðMÚkkLku {wõík fku»k fuLÿeÞ ¼úqýÃkku»k fnu Au.
íÞkhçkkË fku»kËeðk÷Lkwt rLk{koý ÚkkÞ Au y™u ¼úqýÃkku»k fku»keÞ çkLku Au.
WËknhýYÃku LkkrhÞu¤{ktLkwt Ãkkýe {wõík fku»kfuLÿeÞ ¼úqýÃkku»k Au. (su nòhku fku»kfuLÿkuLkwt çkLku÷ Au.) y™u íkuLke Vhíku ykðu÷ MkVuË økh fu {kðku yu fku»keÞ ¼úqýÃkku»k Au.

//M2//QN30//SUB//DL0//EQ

÷kûkrýf rîË¤eÞ ¼úqýLke ykf]rík Ëkuhe h[Lkk Mk{òðku.

//X

÷kûkrýf rîË¤e ¼úqý, ¼úqýÄhe yLku çku çkesÃkºkku Ähkðu Au.
çkesÃkºkku (Cotyledons) WÃkhLkku ¼úqýÄheLkku rðMíkkh WÃkhkûk (epicotyl) su ¼úqýkøkú fu ykrËMftÄ (Plumule)yÚkðk «fktzkøkú{kt Ãkrhý{u Au.
çkesÃkºkku Lke[uLkk Lk¤kfkh rðMíkkhLku yÄhkûk (hypocotyl) fnu Au, su Lke[uLkk Auzu ¼úqý{q¤ fu ykrË{q¤ (radicle) yÚkðk {q¤køkú{kt Ãkrhý{u Au.
{q¤Lkku xku[Lkku ¼køk {q¤xkuÃkÚke ykðrhík nkuÞ Au.

//M3//QN31//SUB//DL0//EQ

½kMkLkk ¼úqýLkku L.S. Ëkuhe h[Lkk Mk{òðku.

//X

½kMkLkku Mk{kðuþ yufË¤e ðøko{kt ÚkkÞ Au.
yufË¤eLkku ¼úqý {kºk yuf s çkesÃkºk Ähkðu Au.
½kMkLkk fw¤{kt ykðu÷ çkesÃkºkLku ðYrÚkfk (Scutellum) fnu Au, su ¼úqýÄheLke yuf çkksw (Ãkkïoçkksw) økkuXðkÞu÷ nkuÞ Au.
¼úqýÄhe íkuLkk Lke[uLkk Auzu ¼úqý{q¤ Ähkðu Au.
{q¤xkuÃk yuf yrð¼urËík ykðhýÚke ykðrhík nkuÞ Au, suLku ¼úqý{q¤[ku÷ (Coleorhiza) fnu Au.
¼úqýÄheLkku ðYrÚkfkLkk òuzkýÚke WÃkhLkku ¼køk WÃkhkûk Au.
WÃkhkûk «hkunkøkú yLku fux÷kf Ãkýo«ËkÞ (leaf primordia) Ähkðu Au, su Ãkku÷k Ãkýo suðe h[LkkykuÚke ykðrhík nkuÞ Au suLku ¼úqýkøkú[ku÷ (Coleoptile) fnu Au.

//M2//QN32//SUB//DL0

íkVkðík ykÃkku : ¼úqýkøkú[ku÷ yLku ¼úqý{q¤[ku÷

//X

¼úqýkøkú[ku÷ | ¼úqý{q¤[ku÷
1. | WÃkhkûk «hkunkøkú yLku fux÷ktf Ãkýo «ËkÞ Ähkðu Au, su Ãkýo suðe h[LkkykuÚke ykðrhík nkuÞ Au, suLku ¼úqýkøkú[ku÷ fnu Au. | 1. | ¼úqýÄhe íkuLkk Lke[uLkk Auzu ¼úqý{q¤ Ähkðu Au yLku {q¤xkuÃk yuf yrð¼urËík ykðhýÚke ykðrhík nkuÞ Au. suLku ¼úqý{q¤[ku÷ fnu Au.
2. | íku ¼úqýkøkúLku Mkwhrûkík hk¾u Au. | 2. | íku ¼úqý{q¤Lku Mkwhrûkík hk¾u Au.
3. | çkeòtfwhý Ëhr{ÞkLk íku s{eLkLke WÃkh (çknkh) ykðu Au. | 3. | çkeòtfwhý Ëhr{ÞkLk íku s{eLkLke ytËh s hnu Au.
4. | çkesLke çknkh ykÔÞk çkkË fux÷kf Mk{Þ {kxu s ð]rØ Ãkk{u Au. | 4. | çkesLke çknkh ykÔÞk çkkË íkuLke ð]rØ yxfe òÞ Au.

//M2//QN33//SUB//DL0

íkVkðík ykÃkku : yÄhkûk yLku WÃkhkûk

//X

yÄhkûk | WÃkhkûk
1. | ÷kûkrýf ¼úqý{kt çkesÃkºkkuLke Lke[uLkku ¼úqýÄheLkku Lk¤kfkh rðMíkkh Au. | 1. | çkesÃkºkkuLke WÃkhLkku ¼úqýÄheLkku rðMíkkh Au.
2. | yÄhkûk su ¼úqý{q¤ fu ykrË{q¤ yÚkðk {q÷køkú{kt Ãkrhý{u Au. | 2. | WÃkhkûk su ¼úqýkøkú fu ykrËMftÄ yÚkðk «fktzkøkú{kt Ãkrhý{u Au.

//M2//QN34//SUB//DL0

íkVkðík ykÃkku : çkesËunþu»k yLku V÷kðhý

//X

çkesËunþu»k | V÷kðhý
1. | «ËunLkku fux÷kuf ¼køk ðÃkhkÞk ðøkhLkku r[h÷øLk MðYÃku hnu Au, suLku çkesËunþu»k fnu Au. | 1. | íku ÃkrhÃkõð yLku Vr÷ík çkeòþÞLke Ëeðk÷ Au, suLku V÷kðhý fnu Au.
2. | íku çkesLkku ¼køk Au. | 2. | íku V¤Lkku ¼køk Au.
3. | íku þw»f nkuÞ Au. | 3. | íku þw»f yÚkðk {ktMk÷ nkuÞ Au.
4. | íku çkex fu {he suðkt fux÷kf çkes{kt s òuðk {¤u Au. | 4. | íku Ëhuf V¤{kt òuðk {¤u {¤u Au.

//M2//QN35//SUB//DL0

çkesyu ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkríkyku{kt fux÷kf ÷k¼ «uhu Au – xqtf{kt [[ko fhku.

//X

«Úk{ òuðk {¤íke ÃkhkøkLkÞLk yLku V÷Lk suðe «ksLkrLkf r¢Þkyku, su Ãkkýe Ãkh ykÄkrhík LkÚke. ßÞkhu çkesrLk{koý su Ãkkýe Ãkh ðÄw ykÄkrhík Au.
çkes Lkðk ðMkðkx{kt rðrfhý Ãkk{ðk {kxu ðÄw Mkkhwt yLkwfq÷Lk Ëþkoðu Au.
çkes yu òríkLku ÃkkuíkkLkkÃkýtw (SðMkkíkíÞ) ò¤ððk{kt {ËË fhu Au.
çkes sYrhÞkík {wsçkLkku Mkt[Þe ¾kuhkf Ähkðíkwt nkuðkÚke ytfwrhík ¼úqý ßÞkt MkwÄe «fkþMkt&÷u»ký {kxu Mkûk{ ™ çkLku íÞkt MkwÄe Ãkku»ký Ãkqhwt Ãkkzu Au.
çkesLkwt Mk¾ík ykðhý (çkeòðhý) ÃkwÏík¼úqýLkwt hûký fhu Au.
çkes ®÷øke«sLkLkLke ÃkuËkþ nkuðkÚke Lkðk sLkerLkf MktÞkusLk MkSo r¼LLkíkk íkhV Ëkuhe òÞ Au.

//M2//QN36//SUB//DL0

çkes yu ykÃkýe f]r»kLkku ÃkkÞku Au. – Mk{òðku.

//X

ÃkwÏík çkesLkwt s÷hrník Úkðtw yLku Mkw»kwÃíkk «kÃík fhðe yu çkesLkku Mktøkún fhðk {kxu yøkíÞLke çkkçkík Au.
çkesLkku Mk{økú ð»ko Ëhr{ÞkLk ¾kuhkf íkhefu WÃkÞkuøk fhe þfkÞ yLku ykøkk{e ð»kkuo{kt Ãkkf {u¤ððk {kxu íkuLku Wøkkze þfkÞ.
çkesLkwt Mk¾ík ykðhý ÃkwÏík ¼úqýLkwt hûký fhíktw nkuðkÚke sYh Ãkzu MkkLkwfq¤íkk «kÃík Úkíkkt ytfwrhík Ãkk{ðkLke ûk{íkk Ähkðu Au.
çkesLkwt ytfwhý Úkðwt yu f]r»k{kt ÃkkÞkLke sYrhÞkík Au.

//M3//QN37//SUB//DL0//EQ

V¤ yux÷u þwt ? V¤Lkk rðfkMkLku ykÄkhu «fkhku sýkðku. yÚkðk MkVhsLkLku fqxV¤ fu{ fnu Au ? Ãkw»ÃkLkku fÞku ¼køk/¼køkku V¤Lke h[Lkk fhu Au ?

//X

ÃkrhÃkfð yLku Vr÷ík çkeòþÞLku V¤ fnu Au.
yVr÷ík V¤ :

- V÷Lk ðøkh çkeòþÞLkwt YÃkktíkh V¤{kt ÚkkÞ íkku íku yVr÷ík V¤ (Parthenocarpic fruit) fnuðkÞ. Ëk.ík. fu¤k.

MkíÞ V¤ :

- su V¤Lkku rðfkMk Võík çkeòþÞ{ktÚke Úkíkku nkuÞ, íku V¤Lku MkíÞV¤ (true fruit) fnu Au.

fqxV¤ :

- òu çkeòþÞ WÃkhktík Ãkw»ÃkkMkLk, Ãkw»Ãkkûk fu yLÞ ¼køk Ãký V¤Lke h[Lkk{kt ¼køk ÷u íkku íkuðk V¤Lku fqxV¤ (False fruit) fnu Au.
- Ëk.ík MkVhsLk{kt yLku MxÙkuçkuhe{kt Ãkw»ÃkkMkLk yLku fksw{kt Ãkw»Ãkkûk V¤Lke h[Lkk{kt Mktf¤kÞu÷ nkuÞ Au.

//M2//QN38//SUB//DL0

òu fkuE ÔÞÂõík ð]rØ fkhfkuLkku WÃkÞkuøk îkhk yMktÞkuøkesLkLk «urhík fhu Au, íkku yk «urhík yMktÞkuøkesLkLk {kxu ík{u õÞwt V¤ ÃkMktË fhþku ? þk {kxu ?

//X

V÷Lk ðøkh V¤ rLk{koý «r¢ÞkLku yVr÷ík V¤rðfkMk fnu Au. ynª çkesrLk{koý Úkíkwt LkÚke.
yVr÷ík V¤ yu V÷Lk ðøkh çkeòþÞLkwt V¤{kt YÃkktíkrhík ÚkkÞ Au.
ynª ð]rØ rLkÞk{f íkhefu ykurfÍLk - 2, 4, D (2 - 4 zkÞõ÷kuhku rV™kuõ‚e yur‚xef yur‚z) ðøkhuLkku WÃkÞkuøk ÚkkÞ Au.
fu¤kt, ÿkûk, ÃkkELkuÃk÷, íkzçkq[ ðøkuhu yVr÷íkV¤ku íkhefu {u¤ðe þfkÞ Au, su Wå[ ykŠÚkf yøkíÞíkk Ähkðu Au.
ynª, ®÷øke«sLkLkLke W¥khSrðíkíkkLke yrLkrùíkíkk rLkðkhe þfkÞ Au.
su V¤kuLkkt çkesLkku WÃkÞkuøk ¾kuhkf íkhefu ÚkkÞ Au. íÞkt yk «r¢ÞkLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðíkku LkÚke. Ëk.ík. Ëkz{.

//M2//QN39//SUB//DL0

yMktÞkuøkesLkLk yux÷u þwt ? íkuLkwt {n¥ð sýkðku.

//X

yMktÞkuøkesLkLkyu «sLkLkLkwt YÃkktíkrhík MðYÃk Au.
çkesLkwt rLk{koý V÷Lk ðøkh ÚkkÞ Au, suLku yrLk¼oì¤íkk / yMktÞkuøkesLkLk fnu Au.
{n¥ð:

- yMktÞkuøkesLkLk{kt yÄeofhý Úkíkwt LkÚke, suÚke íku{kt htøkMkqºkkuLkwt Aqxk Ãkzðwt fu òuzký Úkíkwt LkÚke.
- RÂåAík ÷ûkýkuLku yrLkrùík Mk{Þ MkwÄe ò¤ðe hk¾ðk {kxu íku WÃkÞkuøke Au.
- ½ýe òríkyku{kt yÄeofhý ðøkh rîfeÞ ytzfku»kLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au yLku V÷Lk ðøkh ¼úqý{kt rðfkMk Ãkk{u Au.

//M2//QN40//SUB//DL0

çknw¼úqýíkk yux÷u þwt ? WËknhýku ykÃke Mk{òðku.

//X

çkes{kt yuf fhíkkt ðÄw ¼úqý MkòoðkLke ½xLkkLku çknw¼úqýíkk fnu Au.
fkuLkeVMko (yLkkð]ík çkesÄkhe){kt çknw¼úqýíkk Mkk{kLÞ heíku òuðk {¤u Au.
ykð]íkçkesÄkhe ðLkMÃkríkyku suðe fu ÷ªçkw, Lkkhtøke, zwtøk¤e, {økV¤e yLku yktçkku ðøkuhu{kt çknw¼úqýíkk òuðk {¤u÷ Au.
çknw¼úqýíkk ÚkðkLkwt fkhý ¼úqýÃkwx{kt yuf fhíkkt ðÄkhu ytzfku»kLke nkshe nkuÞ yÚkðk ytzf{kt yuf fhíkkt ðÄkhu ¼úqýÃkwx ykðu÷k nkuÞ.
fux÷ef ðkh MknkÞf fku»kku, «ríkÄúwðeÞ fku»kku yÚkðk ytzkfkðhýeÞ fku»kku{ktÚke ðÄkhkLkku ¼úqý MkòoÞ Au.
çknw¼úqýíkkLkwt MkkiÚke ðÄkhu {n¥ð ðLkMÃkrík MktðÄoLk yLku çkkøkkÞíkrðãk{kt Au.